Dipnotlar

1. Bu akıp giden varlıklar ancak birer aynadır ve zeval, fenâ ve bekàlarında taayyünat-ı itibariyelerinin (itibarî varlıklarının) değişmesiyle altı yönden yenilenmeye mazhardır.· Birincisi: Güzel mânâlarının ve misalîhüviyetlerinin bekàsı.· İkincisi: Suretlerinin misalîlevhalarda bâkî kalması.· Üçüncüsü: Uhrevî meyvelerinin bekàsı.· Dördüncüsü: Onun için bir nevi varlık demek olan, hafızaların levhalarında temessül eden Rabbânî tesbihlerin bekàsı.· Beşincisi: İlmî meşhedlerde (sahnelerde) ve sermedî (daimî) manzaralarda bekàsı.· Altıncısı: Eğer ruh sahiplerinden ise ruhunun bekàsı.HAŞİYE Zira onun ölümünde, fenâsında, zevâlinde, yokluğunda, ortaya çıkışında ve sönüp gitmesindeki çeşitli keyfiyet ve görevleri, İlâhî isimlerin muktazilerini (gerekli kıldığı şeyleri) izhar etmekten ibarettir. Bu görev sırrıdır ki, varlıkları, gayet sür'atle ölüm ve hayat, varlık ve yokluk dalgaları arasında gayet sür'atle cereyan eden bir sel haline getirmiştir. Kâinattaki daimî faaliyetin ve devamlı yaratılışın tezahürü, işte bu görev sırrından doğar. Öyle ise, ben ve herbir fert,HAŞİYE: Ruhun bekàsına dair Yirmi Dokuzuncu Risalede kat'î ve zarurî bir şekilde ve bâhirburhanlarla ispat edildiği gibi, eğer zîruhlardan değilse, hakikatinin kanunları ve mahiyetinin namusları ve teşekkülâtının düsturları bekà bulur. Zira o kanun ve namus ve düstur, o fert ve nevi için bir ruh-u emrî hükmündedir. Nasıl ki bir incir ağacı ölür ve yok olur; onun teşekkülâtının kanunlarından ibaret olan ruh-u emrîsi ise bekà bulur ve zerre gibi çekirdeklerinde devam eder. İşte o ruh-u emrî ölmemiş; belki suretler onun üzerinde yenileniyor, belki mahiyet-i hayatı devam ediyor. Zira onun mahiyeti, bâkî olan Esmâ-i Hüsnâdan bir ismin bir gölgesidir ki, o mahiyet, o bâkî ismin şuâı altında bekà bulur ve onun hüviyeti dahi pek çok misalîlevhalarda devam eder. Öyle ise, adem, zâil bir vücuttan daimîvücutlara geçiş için bir ünvandan başka birşey değildir.
2. Meâli: Ruhun bekàsına dair Yirmi Dokuzuncu Risalede kat'î ve zarurî bir şekilde ve bâhirburhanlarla ispat edildiği gibi, eğer zîruhlardan değilse, hakikatinin kanunları ve mahiyetinin namusları ve teşekkülâtının düsturları bekà bulur. Zira o kanun ve namus ve düstur, o fert ve nevi için bir ruh-u emrî hükmündedir. Nasıl ki bir incir ağacı ölür ve yok olur; onun teşekkülâtının kanunlarından ibaret olan ruh-u emrîsi ise bekà bulur ve zerre gibi çekirdeklerinde devam eder. İşte o ruh-u emrî ölmemiş; belki suretler onun üzerinde yenileniyor, belki mahiyet-i hayatı devam ediyor. Zira onun mahiyeti, bâkî olan Esmâ-i Hüsnâdan bir ismin bir gölgesidir ki, o mahiyet, o bâkî ismin şuâı altında bekà bulur ve onun hüviyeti dahi pek çok misalîlevhalarda devam eder. Öyle ise, adem, zâil bir vücuttan daimîvücutlara geçiş için bir ünvandan başka birşey değildir.