Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Hak ve hakikatten istifade edilmesi veya mahrum 
kalınması noktasında Peygamber Efendimiz’in amcaları Hz. Abbas, Hz. Hamza, Ebû 
Leheb ve Ebû Talib’in tavır ve davranışları günümüz insanı için neler ifade 
etmektedir, izah eder misiniz? 
Cevap: Siyerdeki bir kısım rivayetlere bakılacak 
olursa, Hz. Abbas’ın İslâmiyet’e girişinin Bedir Savaşı sonrası ve hatta Mekke 
fethinden az önce, Medine-i Münevvere’ye hicreti esnasında gerçekleştiği gibi 
bir sonuca ulaşılmaktadır. Ancak, hayatına bir bütün olarak bakıldığında, onun 
çok erken dönemde Efendimiz’le (sallallâhu aleyhi ve sellem) sıkı bir 
irtibatının olduğu ve İslâm’ın intişarı, Allah Resûlü’nün müşriklerin 
saldırıları karşısında korunması gibi hususlarda Peygamber Efendimiz’e 
tavsiyelerde bulunduğu görülmektedir. Mesela Akabe biatları esnasında 
Efendimiz’in yanında bulunan Hz. Abbas, Ensar’ın Efendimiz’e biat etmeleri 
durumunda karşı karşıya kalabilecekleri tehlikelere dikkat çekmiş ve onlardan 
canları pahasına Efendimiz’i koruyacaklarına dair teminat almıştır. 
Mekkeliler İçinde Efendimiz’in Gözü Kulağı: 
Hz.Abbas 
Nitekim yine rivayetlerde geçtiği üzere, Bedir savaşında müşrikler 
mağlubiyete uğratıldıktan sonra, Mekkelilere ait olan kervanı takip meselesi 
ortaya çıkmıştı. Bu konuda fikrini beyan eden Hz. Abbas, Peygamber Efendimiz’e 
hitaben: “Allah sana ihde’l-hüsneyeyni müyesser kıldı. Yani seni savaşta 
muzaffer kıldı. Ancak ikincisi hakkında va’d-i sübhânî yoktur!” diyerek 
Efendimiz’den kervanı takip etmemesini istemişti. Eğer bu rivayet doğruysa, Hz. 
Abbas’ın Allah’ın kelamına inandığı ve Efendimiz’in yanında yer aldığı 
anlaşılmaktadır. 
Hz. Abbas’ın hayatıyla alâkalı bu gibi parça parça hâdiseleri yan yana 
getirdiğimizde onun çok daha erken bir dönemde Müslüman olduğu anlaşılmaktadır. 
Hatta daha da ileri giderek şu değerlendirmede bulunabiliriz: Hz. Abbas, 
Efendimiz Medine’ye hicret ettikten sonra Mekkelilerin içinde kalmış, onlardan 
biri gibi görünmüş ve Mekke’nin fethine kadar durumları hakkında Efendimiz’i 
bilgilendirmiştir. Evet, o, bir yönüyle Mekkelilerin içinde Efendimiz’in gözü, 
kulağı olmuş ve Mekke’deki gelişmeleri Efendimiz’e haber vermiştir. 
Bütün bunlardan anlıyoruz ki, Hz. Abbas’ta (radıyallâhu anh) cibilli bir 
terbiye vardı ve o, bu terbiyesinin mükâfatını görmüştü. Çünkü insanın bazen 
küçük bir meziyeti olur ve o küçük meziyet daha sonra onun hakkında çok büyük 
bir lütfa vesile olur. Esasında benzer bir durumu Ebû Süfyan’da da görebiliriz. 
Zira Ebû Süfyan; Ebû Cehil veya kayınpederi olan Utbe b. Rebia gibi kaskatı ve 
mütemerrid bir insan değildi. Fakat nüfusu ancak on-on beş bini bulan, panayır 
dönemlerinde ise otuz-kırk bine ulaşan Mekke şehrinin meclisi konumundaki 
Dâru’n-Nedve’de yer alan kimselerden biriydi. Burası Mekke’yle ilgili işlerin 
yürütüldüğü karar meclisiydi. Ebû Süfyan Dâru’n-Nedve’de bulunduğundan biraz da 
oradakilerin dümen suyunda hareket ediyor ve onların oyununa geliyordu. Bununla 
birlikte denilebilir ki, onun içinde bir efendilik, bir centilmenlik vardı, 
cibilli bir kötülük mülâhazası yoktu. Zaten ondaki bu güzel hasletlerin zamanla 
Müslümanlık haline inkılâp ettiğini görüyoruz. 
Cesaret ve Mertliğin Sembolü: Hz. Hamza 
Resûl-i Ekrem Efendimiz’in diğer bir amcası olan Hz. Hamza mert, cesur ve 
yürekli bir kişiydi. Bir av dönüşünde kendisine Ebû Cehil’in Efendimiz’e hakaret 
ederek kötü muame-lede bulunduğu haber verildiğinde, istikametini değiştirip 
doğrudan Dâru’n-Nedve’nin yolunu tutmuştur. Meclise ulaşan Hz. Hamza sırtındaki 
yay ve okuyla Ebû Cehil’e vurmaya başlamıştır. Bunun üzerine Ebû Cehil’in 
kabilesinden bazı kimseler Hz. Hamza’ya karşı çıkmak istediklerinde Ebû Cehil, 
Hz. Hamza’nın saf değiştirerek karşı tarafa geçebileceği korkusuyla onlara engel 
olmuş ve suçu üzerine almıştır. Burada durup bir cümleyle, önemli gördüğüm bir 
hususa dikkatlerinizi çekmek istiyorum. İçlerinden bir kişiyi kaybetmemek veya 
birini kazanmak isteyen Müslümanlar da en azından Ebû Cehil kadar akıllı hareket 
et-meli, “onurum-gururum” demeyip gerektiğinde enaniyetlerini ayaklar altına 
almasını bil-melidirler. Bu kısa hatırlatmadan sonra asıl konumuza dönecek 
olursak böyle bir hâdise, mert ve cesur bir kişiliğe sahip olan ve cibilli 
bağları kuvvetli bulunan Hz. Hamza’yı âdeta tetiklemiş ve onun Efendimiz’in 
yanında yerini almasına vesile olmuştur. 
Gururla Gelen Hazin Âkıbet: Ebû Leheb 
Aslında Ebû Leheb de çok kötü bir insan değildi. Genel yapısı itibarıyla, 
şefkat ve mülayemet sahibi bir insandı. Ancak gururlu ve kibirli bir kişi 
olduğundan pohpohlanınca kendisine pek çok kötü şey yaptırılabiliyordu. Mesela 
ona: “Sen Abduluzzasın, Beni Ümeyye kabilesiyle akrabalığın var. Haşimilerle 
Beni Ümeyyenin iltika noktasını teşkil ediyorsun. Geniş bir oymağın başında 
bulunuyorsun. Sen şöyle adamsın, böyle adamsın…” diyor ve bu tür sözlerle onu 
hep oyuna getiriyorlardı. Onun bu tür pohpohlamalara kanıp Mekke’de pek çok 
kötülük yaptığını biliyoruz. Fakat sizin de bildiğiniz gibi Ebû Leheb Bedir’e 
iştirak etmemişti. Korktuğundan dolayı mı savaştan geri durmuştu? Zannetmiyorum. 
Kanaatimce onu Bedir’e gitmekten alıkoyan husus, yeğenine karşı bizzat savaşmak 
istememesiydi. Bedir savaşını takip eden günlerde ise, ölüm hakikatiyle karşı 
karşıya kalmıştı. Ümmü’l-Fadl Vali-demizin bir kemik parçasıyla kafasına vurduğu 
ve aldığı bu darbe neticesinde ölüp gittiği ri-vayet edilir. Ölümü, hakikaten 
başına aldığı bir darbe sonucunda beyin kanaması geçirmesinin bir neticesi 
miydi, yoksa Bedir’de kayınpederinin ve iki kayınbiraderinin ölmesi, müşriklerin 
büyük bir bozguna uğraması, onun da bu durum karşısında panikleyip derin bir 
korkuya kapılması ve işin içinden çıkamayıp bir çözüm yolu bulamaması 
neticesinde ciddi bir anguaz yaşaması mıydı, bilemiyoruz. 
Ancak neticede o, âlemleri aydınlatan bir ışık kaynağının yanı başında 
bulunduğu hâlde, böyle acı bir sonla hayatını noktalamıştır. Onun bu hazin 
âkıbetinden şu neticeyi çıkarabiliriz: Demek ki, kayıp gitme ile kaymayıp 
yerinde kalma arasında çok ince bir perde vardır. Bu sebeple, kayıp gidene 
“Niçin kayıp gitti?”, yerinde kalana ise “Nasıl yerinde kaldı?” diye hay-retle 
bakılmalıdır. Çünkü yerinde sabit kadem kalma âciz insanoğlunun elinde olmadığı 
gibi, kayıp gitme de onun elinde değildir. Görüldüğü üzere insan, yanlış bir 
bakış açısı ve mülâha-zalardaki az bir inhirafla dengeyi koruyamayabiliyor; 
koruyamıyor ve hafizanallah gümbür gümbür devrilip gidiyor. 
Bu noktada A’râf Sûresi’ndeki bir âyet-i kerimede kendisinden bahsedildiği 
rivayet edi-len Bel’am b. Baura adlı şahsın feci âkıbetini hatırlayabiliriz. Söz 
konusu âyet-i kerimede meâlen Cenab-ı Hak şöyle buyurmaktadır: “Onlara, 
kendisine âyetlerimizi verip duyurduğumuz densizin kıssasını da anlat; anlat ki 
o, sahip olduğu bilgisine rağmen, sıyrılıp (tekvînî veya tenzîlî) âyetleri 
(idrak çerçevesinin) dışına çıktı. Derken şeytan onu kendine uydurup kendine 
benzetti; o da onun arkasına takıldı ve azgınlardan biri oldu.” Rivayetlere göre 
bu kişi, kurb-i ilâhiye giden yollar hakkında malumat sahibiydi ve ism-i azamı 
biliyordu. Fakat işte bu konumdaki bir insan bir yerde devrilip gitmiştir. 
Bundan dolayı Sahib-i Şeriat: “Ey bizim kerîm Rabbimiz, bize hidayet verdikten 
sonra kalblerimizi saptırma ve katından bize bir rahmet bağışla. Şüphesiz bağışı 
bol olan vehhab Sensin Sen!” (Âl-i İmrân Sûresi, 3/9) duasını dilinden hiç 
düşürmemiştir. Zira âkıbet endişesi taşımayanların âkıbetinden endişe edilir. 
Evet, “Ben de kayabilirim!” endişesini taşımayan bir kimse –hafizanallah– her an 
kayıp gidecek tehlikeli bir zeminde bulunuyor demektir. Çünkü görüldüğü üzere 
Ebû Le-heb’in düştüğü yerde Hz. Hamza, Hz. Abbas sürpriz bir kurtuluşla sıçrayıp 
felaha ermişlerdir. Baktığımızda aynı aile fertlerinden birisi Efendimiz’in 
yanında yer alırken diğeri onun karşısında saf tutmuştur. O zaman anlıyoruz ki, 
küfürle iman arasında çok ince, kıl gibi bir mesafe vardır. İnsan âdeta burada 
ipin üzerinde geziyor gibidir. Bundan dolayı insan, meye-lan-ı şerrin kökünü 
kesip meyelan-ı hayra kuvvet vermek için sürekli dua etmeli, Allah’a sığınıp 
istiğfarı dilinden hiç düşürmemelidir. Cenâb-ı Hak hepimizi düşmekten, kayıp 
gitmek-ten muhafaza buyursun! 
İmanın Doldurulamaz Yeri ve Ebû Talib 
Soruda zikredilen Peygamber Efendimiz’in amcalarından biri de Ebû Talib’ti. 
O, babası Hazreti Abdulmuttalib gibi, Peygamber Efendimiz’i (sallallâhu aleyhi 
ve sellem) sürekli sıyanet etmeye çalıştı. Esasında Efendimiz hakkında 
Abdulmuttalib Hazretleri’nin düşünceleriyle Ebû Talib’in düşünceleri birbirinden 
farklı değildi. Her ikisi de Efendimiz’i harika bir fıtrat olarak görüyor, hem 
viladetinden evvel, hem de sonra O’nun hakkında hep güzel düşüncelere sahip 
bulunuyorlardı. Ancak Abdulmuttalib’in durumuyla Ebû Talib’in durumu birbirinden 
farklıdır. Çünkü Abdulmuttalib, Efendimiz’in anne-babası gibi fetret ehli 
sayılır, dolayısıyla onun için fetret döneminin avantajları söz konusudur. Fakat 
Ebû Talib, Peygamber Efendimiz’in peygamberliğini gördüğü hâlde değişik 
saiklerle “Hazreti Muhammed Mustafa (sallallâhu aleyhi ve sellem) ne diyorsa 
bize de onu demek düşer.” diyemedi. 
Ebû Talib, Hz. Ali’nin babasıydı. Çok zor bir dönemde Efendimiz’e destek 
olmuş, O’na yardım etmişti. Ancak hiçbir zaman unutulmaması gerekir ki, bunların 
hiçbiri imanın yerini doldurmaz. “La ilahe illallah Muhammedun Rasulullah” öyle 
bir ağırlıktadır ki, bir hadisin ifadesiyle, dünya kadar günahlar terazinin bir 
kefesine konup kelime-i tevhid de diğer kefeye konduğunda, o ağır basar. Çünkü 
onun yerini dolduracak ağırlıkta başka bir şey yoktur. İşte Ebû Talib o ağırlığı 
kaybetmişti. Özellikle de o ağırlığın münhasıran tek başına kıymet ifade ettiği 
bir zaman diliminde onu kaybetmişti. Çünkü Üstad’ın da Mektubat’ta ifade ettiği 
gibi, Efendimiz’i gördükten, Peygamberliğine şahit olduktan sonra, O’na iman 
etmedikçe rah-ı necat muhaldir. 
Ebû Talib için terbiyem gereği “gurur” kelimesini kullanmak istemiyorum. 
Ancak Kureyş’in ileri gelenleri ona gelerek kabile ve atalara bağlılık duygusunu 
tahrik ettiler, “Sen Abdulmuttalib’in yolundan mı döneceksin?” türünden laflar 
ettiler ve bir yönüyle onun Efendimiz’e ittiba etmesine mâni oldular. Ancak 
sizin de bildiğiniz üzere kişinin iman et-mesine engel hususlardan biri de, körü 
körüne âbâ u ecdada ittiba etme meselesidir. Bundan dolayı netice itibarıyla 
diyoruz ki, Allah Resûlü’ne bu kadar yardımcı olan ve O’na sahip çıkan bir 
insanın hidayete eremeyişi bizim için ne kadar hicranlı bir hâdise olsa da, bu 
noktada dilimizi tutup sükutu tercih etmemiz gerekir. 
Belki burada asıl üzerinde durulması gereken husus, körü körüne âbâ u ecdada 
ittiba tehlikesinin bizim için de söz konusu olup olmadığı meselesidir. Zira 
hâl-i pürmelalimize bakılacak olursa çoğumuz itibarıyla, erkân-ı imaniyeyi ele 
alıp tek tek tahlilden geçirdikten ve hepsini sağlam bir zemine oturtup yerli 
yerine koyduktan sonra o iman âbidesini yeniden inşa etmiş ve ona göre bir 
tahkikî iman ufkuna ulaşmış değiliz. Tabir caizse atalarımızın bize kazandırdığı 
iğreti bir imanla yaşıyoruz. Bazı Ehl-i Sünnet imamları taklide dayanan böyle 
bir imanı kabul etmemişlerdir. Çünkü onlara göre imanın tahkikî olabilmesi, 
kişinin, iman ettiği esasların her taşını kendi eliyle yerli yerine koymasıyla 
gerçekleşecektir. Evet, imanın her bir cüzünü düşünerek, tahlilden geçirdikten 
ve onların üzerine şuur mührü vurduktan sonra işte böyle bir iman şart-ı âdi 
planında senin iradenin ürünü demektir. Ancak şu anki hâliyle pek çoğumuzun 
imanının mimarı babalarımızdır; babalarımızın imanının mimarı da 
dedelerimizdir… ve hakeza taklit öteden beri bu şekilde devam edegelmiştir. 
Fakat şunu da hemen ifade edeyim ki, iman çok kıymetli olduğundan, taklit bile 
olsa onu reddetmek imana karşı saygısızlık olur. 
Taklid Âfeti ve Biz 
Hz. Üstad bu mevzuda, insanları tahkik kapısına çağırıyor, bizlere tahkik 
kapısını aralamak istiyor. Risale-i Nur’da sadece bir Âyetü’l-kübra’yı bile 
düşünecek olursak, Üstad’ın orada okuyucuyu kâinatın her bir parçasıyla 
yüzleştirdiğini, her nesneyi dillendirdiğini ve bizi her nesne karşısında 
düşünceye sevk ettiğini görürüz. Onu okuyan kişi âdeta iman adına kendi 
düşüncelerini yeniden inşa ediyor gibidir. Zaten taklidî iman çağımızdaki 
şiddetli inkâr ve dalâlet fırtınaları karşısında dayanamamış ve maalesef gümbür 
gümbür yıkılıp gitmiştir. Hatta asırlarca İslâm’ın mânevî hayatının soluklandığı 
müesseselerde bulunan insanlar dahi böyle bir taklidî imanla dalâlet fırtınaları 
karşısında ayakta duramamış ve çeşit çeşit şüphe ve tereddütlerle dinlerini, 
imanlarını kaybetme noktasına sürüklenmişlerdir. Hâlbuki onlar iman binalarının 
her parçasını çok iyi bilse ve ona göre sağlam bir zemine oturtmuş olsalardı 
netice böyle olmayacaktı. İşte görüldüğü üzere Ebû Talip için söz konusu olan 
taklit âfeti bizim için de uhrevî hayatımızı tehdit eden büyük bir belâ ve 
musibettir. 
Ayrıca unutulmaması gerekir ki, taklitten sıyrılıp tahkikin sağlam zemininde 
iman binamızı inşa edebilirsek, bu hâl, bizim tavır ve davranışlarımıza da 
aksedecektir. Zira inanmış bir insanın bakışında, konuşmasında hep ciddiyet 
nümâyandır. Bu mânâda, Hz. Üstad’ın çevresinde de inanmış insanların bulunduğunu 
söyleyebiliriz. Hâlbuki bizler taklidin kocaman kahramanlarıyız. Çünkü biz 
kendimizle yüzleşerek, inandıklarımızı analitik mülâhazayla ele alıp tahlil 
ederek; tahlil edip yeni terkip ve sentezlere ulaşarak o imanımızı sahiplenmiş 
değiliz. Taklitten kurtulamamış böyle bir fert, çok güçlü bir dalâlet fırtınası 
karşısında devrilip gitme tehlikesiyle karşı karşıya demektir. Böyle bir netice 
bazen itikat sahasında, bazen amelde, bazen hizmet felsefesinde, bazen de 
benliğin öne çıkması gibi hususlarda kendini gösterir/göstermektedir. 
Hâlbuki iman yönüyle oturaklaşmış, dalgaları dinmiş bir insanın her tavrından 
inanç dökülür. O her hâliyle gayet tabiî ve fıtrîdir. Hatırlatılacak şeyler 
hatırlatıldığında onun yüreğinin ağzına geldiğini görürsünüz. Daha bir farklıdır 
onun geceleri. Seccadesi çok iyi tanır onu. Yoksa tahkikî imandan kaynaklanmayan 
hâl ve hareketler sun’îdir; centilmenlik ve incelikler aldatıcıdır. Onlarda 
devam ve temâdî söz konusu değildir. Bir gün birisine karşı incelerden ince 
görünürsün ama tabiatında o inceliğe ulaşamadıysan moralinin o ölçüde yer-inde 
olmadığı bir başka gün gerçek tabiatını ortaya koyarsın. “Kimseye bir fiske dahi 
vur-mam!” dediğin bir yerde öyle bir tekme atarsın ki çevrende bulunan 
insanların senin hakkındaki kanaati altüst olur. Böylece o güne kadar yapmacık 
tavırlarınla oluşturmaya ve mayalamaya çalıştığın her şey gümbür gümbür yıkılır 
gider. Çünkü bunlar senin tabiatına mal olmamıştır. Rabbim böyle bir âkıbetten 
bizleri muhafaza buyursun ve hepimizi şekil insanı olmaktan ziyade iç 
derinliğine sahip, tahkikî imanla mücehhez, hakikî mü’minlerden eylesin. 
Âmin.
</div>

Kazanma Kuşağında Hüsran Yaşamamak İçin