Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Adanmış ruhlar için büyük tehlike olduğu ifade 
edilen “hâneperestlik” ne demektir? Bu maraz, sadece erkekleri alâkadar eden bir 
hastalık mıdır? Günümüzde, günde on-onbeş saat çalıştığı halde işini evinde 
yapan insanların varlığı da düşünülürse, hâneperestliğin çerçevesi nasıl 
belirlenmelidir? 
Cevap: “Hâneperest”, sıcak yuva ve cıvıl cıvıl 
çocuklar sebebiyle evine aşırı bağlı olan, hanesindeki huzurun ve rahatın devam 
etmesi için gerekirse her şeyden vazgeçmeyi göze alan; bazen de rahata 
düşkünlüğünden dolayı dışarıya hiç adım atmayan, halkın arasına hiç karışmayan 
ve insanlardan gelebilecek eziyetlerden kaçmak için kendisini adeta dört duvar 
arasına hapseden insan demektir. 
Ev Mahkumları 
Hâneperest tabirinde, belâgat ilmi açısından “mahalli zikir, hali murad” söz 
konusudur; bu söz bir mecazdır. Zira, bir insanın hâneperest olmasında hanenin 
suçu bulunmadığı gibi ev halkının günahı da yoktur. Ayrıca hâneperestlik, evde 
uzun ya da kısa kalma, işini kendi mekanında veya dışarıda yapmayla da alakalı 
değildir. Dolayısıyla, bu ifade ile, toplumdan kopmuş, iradesini rahat ve 
rehavete teslim etmiş, evinde kendine has bir dünya kurup ona müdahale 
edebilecek her şeye karşı sırtını dönmüş, bir kısım ihtiyaçlar için dışarı çıksa 
bile yine gözü evde olan ve ilk fırsatta yeniden oraya kapanan, evde akşamlayıp 
evde sabahladığından insanlara fazla faydası dokunmayan ve ömrünü “hücre-i 
saadet” bildiği hanesinin duvarları arasında geçiren insan kastedilmektedir. 
 
Dünden bugüne bazı insanlar, nefislerini tezkiye ve kalblerini tasfiye etmek 
için halvethanelere çekilip inziva yapmışlardır. Halvetîlik de bu anlayıştan 
doğup yayılmıştır. Ne var ki, içinde yaşadığımız asırda, sürekli insanların 
arasında bulunmak, onlardan gelecek sıkıntılara katlanmak ve bir manada celvetî 
olmak, inzivada Allah’a ulaşmak için cehd ü gayret göstermekten daha sevaplı 
görülmüştür. İnsanların dertlerine ortak olmak, aynı zamanda sevinçlerini 
paylaşmak ve hep yanlarında bulunarak onları irşat etmek, bilhassa bu zaman 
diliminde çok daha önemli sayılmıştır. 
Bu açıdan, hâneperestlik, evine kapanma ve herkesten alâkayı kesme şeklindeki 
bir tecerrüd halinin adıdır; dolayısıyla hem erkekler hem de bayanlarla 
alâkalıdır. Evet, hâneperestlik marazı, hemşirelerimiz için de çok tehlikeli bir 
hastalıktır. Anne-babaya karşı sıla-yı rahim vazifesinden arkadaşlık bağlarını 
korumaya kadar çok önemli olan insanî irtibatlara değer vermeme, insanlarla 
görüşmeme, eş-dostla biraraya gelmeme, evinin kapılarını hiç kimseye açmama ve 
kendi dar dairesinde ikâme ettiği mutluluk vesileleriyle yetinip bütün bütün 
şahsî bir hayat sürme şeklinde kendini gösteren hâneperestlik en az erkekler 
kadar kadınları da mahveden bir illettir. 
Tabii ki, bir kadın, evine çok değer vermeli ve çoluk çocuğuna iyi 
bakmalıdır; fakat, ailesini ihmal etmemenin yanı başında, onun da toplum hayatı 
açısından bazı vazifeleri vardır. O da, sohbet-i Cânân meclislerine katılmalı, 
dinî ve ilmî müzakerelerde yer almalı, arkadaşlarıyla beraber dersler yapmalı; 
bu arada içtimaî hayatın ortak problemlerine çareler aramalı, bu gayeye matuf 
olarak akdedilen meşveretlerde fikir cehdinde bulunmalı ve dine hizmet edebilmek 
için her vesileyi değerlendirmelidir. 
İster kadın ister erkek, her mü’min, kendi üzerinde Allah’ın, nefsinin ve 
aile fertlerinin hakları olduğunu bilip onların gereklerini yerine getirmeye 
çalıştığı gibi, içinde yaşadığı topluma karşı da bir kısım sorumluluklarının 
bulunduğunu düşünerek onları da mutlaka gözetmelidir ve Rasûl-ü Ekrem 
(sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz’in buyurduğu üzere, her hak sahibine 
hakkını vermeye çalışmalıdır. Şayet, eşler, kendi aralarında vazife taksimini 
iyi yapar, mesailerini güzelce tanzim eder ve her hususta birbirlerine yardım 
eli uzatırlarsa, her ikisi de hem birbirlerinin hem diğer aile fertlerinin 
hukukuna bitamâmiha riayet etme, hem de Cenâb-ı Allah’ın, Rasûl-ü Ekrem’in, 
Kur’an-ı Kerim’in, Din-i Mübîn’in ve iman hizmetinin haklarını gözetme konusunda 
istikameti yakalayabilirler. 
Rahata Düşkün Hânezedeler 
Aslında, hâneperestliğin temelinde, her türlü zillet ve mahrumiyetin en başta 
gelen sebeplerinden olan tenperverlik, tembellik ve rahata düşkünlük vardır. 
Hâneperest insan, evinin kapı ve pencerelerini sıkı sıkıya kapadığı gibi, 
gönlünü de başkalarına karşı tamamen kapar. Hem içeriye hem de içine kapanır; 
hayatını bütünüyle hanesinde geçirmeyi ister. Bir iş ya da ihtiyaç için dışarıda 
olduğu zaman bile hep gözü evdedir. Haddizatında, insanın gözünün evinde olması 
bir yönüyle çok güzel bir haslettir; bu, hayat arkadaşına ve çoluk çocuğuna 
bağlılığının ifadesidir. Fakat, bir diğer taraftan, onda rahata düşkün olma, 
hiçbir meşakkate yanaşmama ve dine hizmet adına da olsa zahmete katlanmayı 
düşünmeme ruh haletinin tesiri vardır. İşte, bu şekildeki eve düşkünlük, 
Hücumât-ı Sitte’de farklı bir zaviyeden anlatılan tenperverliğin (rahata 
düşkünlüğün) ta kendisidir ve hak erleri için en büyük afetlerden birisidir. 
 
Evet, yuva dünyevî bir kısım ihtiyaçları gidermeye matuf ve ahiret hayatına 
hazırlık hususunda yardımcı bir unsur olmasına rağmen, onun evvelen ve bizzat 
maksutmuş gibi algılanması ve insanı toplumdan koparacak bir mahiyet alması çok 
hatarlı bir kayma noktasıdır. “Ya evimden olursam; ya ailemi kaybedersem; ya 
çocuklarımdan ayrı düşersem; başkası neme lazım, benim de bir hayatım var!..” 
gibi mülahazalar, hususiyle adanmış ruhlar için öldürücü virüslerdir. Zira, 
bunlar gayesiz, hedefsiz, dava düşüncesinden mahrum ve hilkatin manasını 
kavrayamamış kimselerin düşünceleridir. Mefkure kahramanları, insanı bir 
hânezede ve bir hane özürlü haline getiren bu hislerden fersah fersah uzaktır, 
uzak olmalıdır. Heyhat ki, bazen düşünce ve beyan açısından celvetî görünen ve 
sürekli “halkın arasında insanlardan bir insan” olmak gerektiğini söyleyen ama 
amel ve tavır zaviyesinden bu çizgiyi takip etmeyen ve fiilî inhiraf içine düşüp 
tam bir hâneperest misillü yaşayan kimseler ne kadar da çoktur. 
Unutulmamalıdır ki; Osmanlı erenlerindeki mücadele aşkı ve “serhat tutkusu” 
sayesinde, küçük bir aşiretten koca bir cihan devleti doğmuştur. Bir gün gelip 
de, bu aşk ve arzunun yerini harem sevdası alınca, koskoca bir millet yerle bir 
olmuştur. Dahası, harem tutkusu ve hâneperestlikle nöbet yerini terkedenler, çok 
defa maksatlarının aksiyle tokat yemiş, sıcak yuvalarını ve cıvıl cıvıl 
çocuklarını da kaybetmişlerdir. 
Soru: Günümüzde “yaşama sevinci” adı altında sürekli dile 
getirilen duygunun bir adanmış ruh nezdindeki karşılığı ne ve nasıl 
olmalıdır? 
Cevap: Şayet, “yaşama sevinci” tabiriyle 
kastedilen, hayatın bütün zorluklarına rağmen, insanın ümit ve azmini 
kaybetmemesi, meselelere hep müsbet yanlarıyla bakması ve istikbal hakkında 
ümitvar olması ise, bu telakki makbul sayılabilir. Ömrün her karesini çok iyi 
değerlendirme, zamanı boşa harcamama, hayata küsmeme; varlıkların kıymetini 
bilme, mahlukâtı esmâ-yı ilahiyeye bakan yanlarıyla çok sevme, dostların 
mevcudiyetiyle inşiraha erme ve bütün bu unsurlar sayesinde ruhen canlı 
kalabilme çizgisinde ele alınan “yaşama sevinci” kabul edilebilir bir 
anlayıştır. 
Yaşama Zevki Değil, Hizmet Şevki 
Ne var ki, hiç ölmeyecekmiş gibi dünyaya sarılma, gününü gün etme gayretinde 
olma, cismanî ve bedenî zevkleri tatmin peşine düşme, ömür boyu maddî bir 
lezzetten diğerine koşma ve ötelere gitmeyi çok kerih görerek hep burada 
yaşamayı arzulama şeklindeki bir zihniyet merduttur. Bu manadaki hayat tutkusu, 
ruhun sefilleşmesi ve insanın, insanî melekelerini kaybederek içten içe çürümesi 
demektir. Tarih şahittir ki, böyle bir yaşama zevki ve sevinci, hangi millete 
kanca takmışsa, onu baştan çıkarmış, azdırmış ve sonra da yerle bir etmiştir. 
 
Mü’minlerde yaşama sevincinden ziyade, ubudiyet şevki ve yaşatma iştiyakı 
bulunur. Bildiğiniz gibi şevk; hizmette fütur getirmeme, asla ye’se düşmeme; 
mâruz kalınan en kötü, en çirkin gibi görünen durumlarda bile, Cenâb-ı Hakk’ın 
bir hikmetinin ve rahmetinin var olabileceği mülâhazasıyla buruk, hüzünlü fakat 
ümitli bir bekleyiş içinde bulunma ve her zaman Allah’a gönülden tevekkül etme 
manalarına gelmektedir. 
Cenâb-ı Hakk’a sonsuz hamd ü sena olsun ki, O bizi insan olarak yaratmış, 
müslümanlığa uyarmış ve iman hizmetiyle şereflendirmiş. Yürüdüğümüz yolda dine 
ve diyanete ait hiçbir meselede çözülemeyecek bir problemle karşı karşıya 
kalmıyoruz, elimizi kolumuzu büsbütün bağlayan bir tıkanıklığa şahit olmuyoruz. 
Bir kısım muvakkat tıkanıklıklar görsek bile, onların da Allah’ın inayetiyle bir 
şekilde açıldığını müşahede ediyoruz. İşte bütün bunlar şevk ve iştiyak 
duygularımızı tetikliyor; içimizde metafizik gerilim hasıl ediyor. 
Evet, bu konuda mü’minler için esas olan, ubudiyet yolunda ve iman hizmetinde 
iç coşkunluğuyla, aşk ve heyecanla yürümek ve mânevî duyguları daima aktif halde 
tutmaya çalışmaktır. İnananlar yaşama sevincini, kalb merkezinin daima enerjiyle 
dolu bulunması, insanî melekelerin hamle ruhuyla şahlanması, manevî canlılığın 
hep korunması ve insanı ibâdetlere, salih amellere ve din uğrundaki hayırlı 
faaliyetlere sevkedip koşturacak bir güç kaynağının gönülde mevcud olması 
şeklinde anlamalıdır. Nitekim, Nur Müellifi, böyle bir “şevk”i günümüz hizmet 
erlerinin dört buud ve dört derinliğinden biri olarak saymıştır. 
Neş’enin Mü’mincesi 
Ne var ki, şevk bazılarınca yanlış yorumlanmakta; gülme, eğlenme, keyif sürme 
ve zevkli vakit geçirme şeklinde anlaşılmaktadır. Kur’an-ı Kerim, bir kısım 
ehl-i gafletin keyiflenme, eğlenme ve neşeyle hoplayıp zıplama olarak 
anladıkları yaşama sevincini zemmetmiştir; onun müşriklerin ve münafıkların 
sıfatı olduğunu belirtmiştir. 
Hayır, şevk, kat’iyen kahkahayla gülüp oynama, sevinçten hoplayıp zıplama, 
ölçüsüzce neşelenme ve gâfilane yaşama demek değildir. Böyle bir anlayış, ehl-i 
gafletin işi ve tarz-ı telakkisidir. Şevk, az önce de ifade ettiğim gibi, asla 
ye’se düşmeme, gevşeklik göstermeme, sürekli hizmet etme arzusuyla gerilme ve 
Cenâb-ı Hakk’ın inayetlerini gördükçe daha bir coşkuyla kanatlanma manalarına 
gelmektedir. Allah Teâlâ’nın muvaffak kıldığı hizmetler ve başarılar karşısında, 
“Değildir buna lâyık bu bende / Bana bu lutf ile ihsan nedendir?” hissiyle ve 
rahmet-i ilahiyenin sağanak sağanak yağdığını görmenin verdiği heyecan 
neticesinde nimetlere kendi cinslerinden şükretme isteğiyle dolmaktır. Bu 
mülahazayı tahdis-i nimet kabilinden seslendirerek, “Ya Rabbî, bana da güzel bir 
urba giydirdin, bütün hata ve kusurlarıma rağmen beni de bu halkaya dahil ettin; 
kardeşlerimden ayırmadın. Dahası, Sen dünyanın dört bir yanında gönül kapılarını 
açtın ve arkadaşlarımızı muvaffak kıldın; kainâtın zerrâtı adedince şükürler 
olsun Sana!” demek ve kendini sürur içinde hissetmektir. 
Gerçi, bu duygularla dolan bir mü’minin gönlünü de bir çeşit neş’e kaplar. Ne 
var ki, gafillerin neşeleri nefsi heyecanlandırır, hevesi uyarır ama ruhu 
karartır. Kur’an yolundaki neş’e ve şevk ise, insanın nazarlarını meâliye (ulvi 
hakikatlere) çevirir, ruhu coşturur ve nefsi zayıf düşürür. İşte bu sırra 
binaendir ki, İnsanlığın İftihar Tablosu’nun sünnet-i seniyyesinde lehviyâta yer 
yoktur. 
Bu açıdan, bizim neş’emiz yürüdüğümüz yolun şevki suretinde olmalı; biz, bu 
yolun gidip Cennet’e ulaştığını ve Allah’a vardığını düşünerek bir inşirah 
duymalıyız ve bu mülahaza sayesinde, en müthiş hadiseler karşısında dahi asla 
ye’se düşmemeliyiz. Cenâb-ı Hakk’a müteveccih olduğumuz sürece başımıza ne 
gelirse gelsin, neticesi itibarıyla hakkımızda hayırlı olacağına gönülden 
inanmalı ve bu inançla bir iç sevinç yaşamalıyız. Tavır ve davranışlarımızda bir 
taşkınlığa girmeden kalbî bir sevinç içinde olma halini hep korumalıyız. 
Hâsılı, hizmet şevki ve kalbî sevinç mü’minin daimi halidir. Gaflete gömülmüş 
kimselerin şe’ni ise şımarıklık, lâubalilik ve ölçüsüzce eğlenmektir. 
Mü’minlerdeki şevkin semeresi, Allah’a tevekkül ve itminan; gafillerde geçici 
sevinçlerin neticesi, bitip tükenme bilmeyen stresler ve anguazlardır. İnanan 
insanlarda -ekseriyetle- stres görülmez; çünkü, mü’minlerin musibetler 
karşısında bütün bütün çaresiz kalmaları, hadiselere teslim olmaları, uzun 
süreli derin boşluklar yaşamaları ve ebedî hüsrana uğramaları söz konusu 
değildir. Mü’minler olsa olsa “bir kısım terslikler karşısındaki kudsî heyecan” 
diyebileceğimiz hafakana düçar olurlar; nihayet onu da “Lâ havle ve lâ kuvvete 
illâ billah” diyerek aşağıya indirir, çekip küçültür ve Allah’ın inayetiyle 
kolayca aşarlar. 
</div>

Yuva Tutkusu ve Yaşama Sevinci