Bamteli

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Çoğulculuk (plüralizm), globalleşen dünyada sıkça 
gündeme gelen bir konu ve genellikle önemli bir değer olarak kabul ediliyor. 
İnanan insanların içtimaî hayatında çoğulculuğun yeri nedir? İzâfîye 
(rölativizm) felsefesinin vartalarına da düşmeden çoğulculuk anlayışımız nasıl 
olabilir? 
<blockquote dir="ltr" style="MARGIN-RIGHT: 0px"> 
-Çoğulculuk, İslam’ın ilk dönemlerinde isimsiz bir müsemma olarak doğrudan 
doğruya hayatın içinde olmuş; insanların hissiyatları, mülahazaları ve 
düşünceleri saygıyla karşılanmıştır. (01:05) -Müslümanların kendi 
ülkelerinde çoğulculuğa gelince; neyin nasıl düşünüleceği, neyin nasıl 
tartışılacağı konusunda, endâze ve mihenk şunlardır: “Edille-i şer’îyye-i 
asliye” dediğimiz Kitab, Sünnet, icma ve kıyas; bunların mütemmimi durumundaki 
“edille-i şer’iyye-i tâliye” olan örfler, adetler ve gelenekler… 
(02:20) -En müstesna bir toplumda bile mutlak bir vahdet söz konusu 
değildir. Orada da çok farklı fikir, kanaat ve uygulamalar görmek mümkündür. 
Engin bir devlet adamı ve çok geniş bir düşünce sahibi olan Hz. Ömer’den Ebu 
Zerr hazretlerine, Hz. Ebu Bekir’den Hz. Bilal-i Habeşi’ye kadar çok farklı 
düşünen insanlar mevcuttur. Aynı menhelu’l-azbi’l-mevrud’tan beslenmeleri, hep 
aynı kaynağa müracaat etmeleri, aynı manevi gıdayı almaları ve aynı hedefe doğru 
yürümeleri açısından belli bir ölçüde yorumları yakın olsa da, her şeye rağmen 
aralarında farklılıklar bulunduğu da bir gerçektir. İşte bu, bir yönüyle tabii 
olarak bir çoğulculuktur. Ne var ki, o zaman itibariyle bu meselenin üzerinde 
bir çoğulculuk olarak durulmamıştır. Buna isimsiz bir çoğulculuk müsemması 
nazarıyla bakılabilir. (03:20) -Kendi bünyemizde tabii bir çoğulculuğun 
mevcut bulunduğunu kabullenerek bunu Allah’ın bir lütfu olarak görmemiz lâzım. 
Bununla beraber, mezkur “edille-i şer’iyye-i asliye” mihenklerine her meseleyi 
vurmak ve o endâzeden geçirmek suretiyle, tereddüt duymayacağımız bir doğru olup 
olmadığını da tespit etmek durumundayız. Ne var ki, hissiyatımızın, 
idraklerimizin, yorum kabiliyetlerimizin çeşitliği nisbetinde her zaman makbul 
bazı farklılıklarımızın olabileceğini de göz ardı etmemeliyiz. 
(05:10) -Hadiste, “Cennetin göbeğine otağını kurmak isteyenler, cemaati 
iltizam etsin, topluca yaşamaya baksın ve ayrılmasınlar” buyrulmaktadır.Â  
Evet, insanın, kendi hissiyatına, anlayışına, kabiliyetlerine, farklı 
düşüncelerine, yetiştiği kültür ortamının farklılıklarına rağmen, müminler 
topluluğu içinde, insanlar arasında onlardan biri olarak yaşamaya çalışması bir 
yönüyle ibadettir. Böyle bir teşebbüste, farklı anlayışların, farklı 
karakterlerin, farklı tevil kabiliyetlerinin dürtüleriyle yaşama meselesi söz 
konusudur. (07:05) -Küreselleşen bir dünyada çoğulcu olmaya gelince: 
Bizimle aynı kaynaktan beslenen insanların bir yönüyle bir ittisal noktası, bir 
hayt-ı vuslat bulabileceğimiz farklı mülahazalarına, içtihadlarına, 
istinbatlarına, tahriclerine ve tercihlerine mukabil, dünyaya açılınca çok 
değişik inanç, düşünce ve kültürün çocuklarıyla karşı karşıya kalacağız. Böyle 
bir durumda, bazı şeylerden taviz vermek ve kendimizi aşınmalara maruz bırakmış 
olmak gibi bir husus kat’iyen söz konusu olamaz. Burada alınacak tavır şöyle 
özetlenebilir: Bir yönüyle insanlara karşı alakamız iki yönden ele alınabilir: 
Onları bazı düşünceleriyle kabul etmemiz, bazı düşüncelerine karşı da itiraz 
kayıtları ve muhalefet şerhleri düşmemiz. Onlar da bize karşı muhalefet şerhleri 
koyabilirler. Çok defa da belki bu farklı yanları, bidayette öne çıkarmamak 
suretiyle, onlarla münasebetler devam ettirilebilir. “Var”ları, -sonra üzerinde 
konuşulmak üzere- muvakkaten “yok” hükmünde görebiliriz. İnsanlarla alakamızın 
diğer bir yönü ise, Cenab-ı Hakk’ın insana, insan olarak atfettiği değer 
açısından, onlarla münasebet içinde bulunmamız şeklindedir. (10:45)Â  
 -Eğer bizler de bir avuç havari gibi, dünyanın dört bir yanına çok hızlı 
bir şekilde gidebilseydik ve o ilk Müslümanlar gibi, Kur’an akliliğini, 
mantıkiliğini muhafaza ile beraber yeryüzünün dört bir yanına göçler tertip 
edebilseydik, dünyanın değişik yerlerinde öz değerlerimizin daha doğru şekilde 
algılanmasına vesile olabilirdik. (13:20) -Nerede nasıl olacağımız, 
insanları nasıl karşılayacağımız, onlara kucağımızı nasıl açacağımız, bağrımıza 
nasıl basacağımız hususu, değişik dönemler itibariyle farklılık arz edebilir. 
Kendi değerlerimizden fedakârlıkta bulunmadan, kimliğimizden taviz vermeden ve 
herhangi bir aşınmaya maruz kalmadan, bütün insanlara birer insan olarak değer 
vermek, farklılıkların mevcudiyetini de bir vakıa ve bir realite olarak kabul 
etmek, biraz realistçe ve rasyonelce davranmak suretiyle, Allah’ın izni ve 
inayetiyle küreselleşmenin hakkını verebiliriz. (14:10) -Burada şu 
hususlara dikkat etmek gerekir: İnsanların da bizim düşünce dünyamıza katkıları 
olabileceği mülahazasıyla, küreselleşmeden azami derecede istifade etme; onlara 
bazı şeyleri dayatmama; onları reaksiyonelliğe ve tepkiye sevkedecek 
davranışlardan uzak durma; inancımızı ve düşüncemizi, onları rahatsız etmeyecek 
şekilde ve üslubunca ortaya koyma. (17:13) -Kendi dünyamızda yapacağımız 
şeyleri yaparken, orada çok zorluk çekmeyebiliriz. Fakat başka dünyalara 
açıldığımız zaman, İslam’ın evrenselliğine sığınmamız icab edecek. Hadd-i 
zatında, bizim alıp değerlendirdiğimiz veya bize sunulan temel disiplinlerin 
ruhunda bu evrensellik vardır. Ne var ki neş’et ettiğimiz ortam ve blokaj, 
onların inkişaf etmesine müsait olmayabilir. Dünyaya açıldığımız zaman, zaruret 
ve ihtiyaçların o hususlarda da inkişaf etmemize vesile olması söz konusudur. O 
mevzudaki darlık, İslam’ın evrenselliği ile alakalı değil, bizim neş’et 
ettiğimiz ve yetiştiğimiz muhitin bize kazandırdığı veya bize dayattığı darlık 
ile alakalıdır. Kaynaklarımızı yeniden gözden geçirmemiz, yeni muhataplarımıza 
karşı genel davranışlarımızı, tavırlarımızı yeniden ayarlamamız, evrensel ve 
âlemşumül olmayı yakalama adına önemli hususlardır. Başka bir deyişle, 
mahiyetimizde çekirdek halinde bulunan “evrensellik”, bir im’ân-ı nazar ve 
yoğunlaşmaya, bir fikir cehdine bağlı olarak ve kaynaklarımızı yeniden gözden 
geçirme azminin ortaya konmasıyla, inkişaf edecektir. (22:07)</blockquote> 
Soru: Özellikle bayanlar açısından aile hayatı ile kariyer 
arasındaki denge nasıl olmalıdır? Farklı üniversitelerden kabul alan çocuklu 
veya çocuksuz eşlerin, akademik çalışmalarını devam ettirebilmek için ayrı ayrı 
yerlerde yaşamaları uygun mudur? Çocuğun anne-baba üzerindeki hakları 
zaviyesinden de değerlendirmek gerekirse, bu konuda neler tavsiye edersiniz? 
(25:44) 
<blockquote dir="ltr" style="MARGIN-RIGHT: 0px"> 
-Hayatlarının ileriki safhasında anne-babasını terk eden, “anne-baba”zede 
kimseler, kim bilir belki belli bir dönemde şuuraltı müktesebatları itibariyle 
yalnızlığa itilmiş çocuklardır. (27:10) -Tarih boyunca kültürümüzde 
kadın, daha ziyade çocuklarıyla meşgul olmuştur. Bu husus, “kadın çalışamaz” 
manasına gelmemelidir. İster Devr-i Risalet-Penâhi’de (savaşlara bile iştirak 
etmek şeklinde), ister Emevi döneminde, ister Abbasi döneminde, ister Osmanlı 
döneminde (saraydaki kadınlar bile, çok önemli fonksiyonlar edâ etmişlerdir) 
kadınların hayatın içinde olduklarını görmekteyiz… Kadının hayatın içinde 
olması meselesini istiskal etmemek lazım. Ne var ki, o aynı zamanda inandığı 
dinin kurallarına, yaşadığı hayatta da riayet etme mecburiyetindedir. 
(28:20) -Çalışacağı yerlerde ortam müsaitse ve yaptığı işlerde dinin 
temel disiplinlerine aykırı bir durum bahis mevzuu değilse, kadının çalışmasında 
bir mahzur yoktur. Ne var ki, “mesainin tanzimi”ne, “a’mâlin taksimi”ne ve başta 
toplum nazarında bir molekül olan aile içindeki karı-koca arasında “teâvun 
düsturunun teshili”ne ihtiyaç vardır. (29:30) -Karı-kocanın kendi 
aralarında anlaşmaları, ailevî mukavele yapmaları ve belli disiplinler 
belirlemeleri neticesinde, aile ile alakalı vazifeleri aksatmamak ve çocukların 
hukuklarına da riayet etmek şartıyla, kadın da inandığı gibi yaşayabileceği bir 
zeminde çalışıp hizmet edebilir. (32:15) -İnsan çok temayülleri olan bir 
varlıktır. Onun bir kısım zaaflara açık olduğu inkâr edilmemeli ve görmezlikten 
gelinmemelidir. O, eli ayağı, gözü kulağı, dili dudağı, zihni ve hayaliyle 
levsiyat içine girmeye öyle müsaittir ki, “İsyan deryasına yelken açmışam / 
Kenara çıkmaya koymuyor beni” beytinde dendiği gibi, -hafizanalah- dikkatli 
yaşamazsa iffet sahilinden ayrılır da bir daha geriye dönemez. Bu husus hem 
kadın hem de erkek için geçerlidir. Rica ederim, realiteleri görmezden 
gelmeyelim. Realite planındaki iffetlere göre davranmaya bakalım ve hayali 
iffetlere hüküm bina etmeyelim. (35:05)</blockquote>
</div>

Toplumda Çoğulculuk ve Ailede Beraberlik