Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Farklı kültür ve anlayışların iç içe girdiği, 
dünyanın âdeta bir köy hâline geldiği günümüzde, ruhumuzun ilhamlarını 
başkalarına duyurmaya çalışırken, yanlış anlama ve olumsuz tepkilere sebebiyet 
vermemek için hangi hususlara dikkat edilmelidir? İzah eder misiniz? 
Cevap: Kur’ân-ı Kerim, Yûsuf sûresinde geçen, 
قُلْ هٰذِهِ سَبِيلِۤي أَدْعُو إِلَى اللّٰهِ عَلٰى بَصِيرَةٍ أَنَا 
وَمَنِ اتَّبَعَنِي“De ki: İşte benim yolum! Ben Allah’a -körü 
körüne değil- basiret üzere davet ediyorum.. bana tâbi olanlar da öyle…” 
(Yûsuf sûresi, 12/108) âyetiyle Resûl-i Ekrem Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve 
sellem) irşat ve tebliğ vazifesini basiret üzere gerçekleştirdiğine dikkatleri 
çeker. Âyette; 
هٰذِهِ سَبِيلِۤي“İşte benim yolum budur!” 
dendikten sonra, 
أَدْعُو إِلَى اللّٰهِ عَلٰى بَصِيرَةٍ“Ben, Allah’a 
basiret üzere davet ediyorum.” buyrulmaktadır. Bu ifadeyi, “Benim hakka 
davetim, irşat ve tebliğim, iyilik ve güzellikleri teşvik ve telkin adına ortaya 
koyduğum vesileler insan aklına, insan mantığına, insanın anlayış ve idrakine 
zıt değildir.” şeklinde anlayabiliriz. Demek ki, insanlara hitap edilirken, 
onların idrak seviyeleri, anlayış kabiliyetleri, neş’et ettikleri kültür 
ortamları, tarz-ı telakkileri hiçbir zaman nazardan dûr edilmemelidir. Diğer bir 
ifadeyle, muhatap olunan toplumun genel karakterini doğru okuma ve anlatılacak 
hususları onların hususi durumlarına ve kültür seviyelerine uygun olarak anlatma 
irşat ve tebliğde çok önemlidir. 
 
Üstad Hazretleri, Kur’ân için, 
اَلتَّنَزُّلاَتُ اْلاِلهِيَّةُ اِلَى عُقُولِ 
الْبَشَرifadesini kullanmak suretiyle, ilâhî kelamın beşer seviyesini 
nazar-ı itibara alarak insanlara hitap ettiğine dikkatleri çeker. Yani Kur’ân-ı 
Kerim’de bizim onu anlayabilmemiz için öyle bir üslup kullanılmıştır ki, 
mütebahhir mütefekkirler ve derin araştırmacılar ondan çok şey anladığı ve aynı 
zamanda anladıklarının ötesinde Kur’ân’ı kendi seviyelerinin çok çok üstünde 
gördükleri gibi, bizim gibi mübtedî insanlar da şöyle böyle kendi seviyesine 
göre ondan bir şeyler anlar; anlar ve dünyevî-uhrevî saadetleri adına ondan 
istifade ederler. Dolayısıyla seviyesi ne olursa olsun önyargısı olmayan herkes 
Kur’an’dan istifade eder ve onun hakaikine ulaşmak için sürekli daha ileri bir 
seviyeye sıçrama lüzumunu duyar. 
 
 Âyetin devamında, 
أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِيbuyruluyor. Bir tevcihe göre bunun 
mânâsı şudur: “Ben nasıl basiret üzerine davet ediyorsam, bana tâbi olanlar 
da basiret üzerine davet ederler.” Bu tevcihten hareketle diyebiliriz ki, 
kıyamete kadar gelecek ne kadar dava-i nübüvvet vârisi, hak ve hakikate tercüman 
olacak insan varsa, bunların hepsinin, davetlerini, basiret üzere yapmaları 
gerekir. 
 
Sineler Neye “Evet”, Neye “Hayır” Der 
Evet, günümüzde dünyanın dört bir yanına açılan insanlar, hakikaten çok 
farklı kültür ortamlarında yetişen insanlarla karşılaşıyorlar. Hatta geçmişte 
uzun dönem, aynı kaderi, aynı hakikati paylaştığımız toplumlarla münasebete 
geçtiğimizde de bazı farklılıkların olduğunu/olabileceğini göz ardı edemeyiz. 
Meselâ bugün Orta Doğu coğrafyasında evrensel insanî değerler, eğitim ve diyalog 
hizmetleri açısından çok güzel açılımlar, çok güzel teşebbüsler var. İnsanın 
içine inşirah salan bu tablo karşısında fakirin düşünceleri sorulduğunda şu 
mülâhazamı dile getirdim: Her bünyede yabancıya karşı bir tepki hissi vardır. 
Ben günde iki, üç defa vücuduma iğne yapıyorum. Buna rağmen iğneyi her 
soktuğumda vücudum tepki veriyor ve ‘giremezsin’ diyor. Girdikten sonra iki 
dakika orada tutunca, bu defa da onu bırakmıyor ve ‘ben onu hallederim, sen 
çıkarma’ diyor. Bu mesele bir insanın fizikî yapısında böyle olduğu gibi, 
toplumlarda da aynı şekildedir. Yani bir toplumun içine başka bir toplumdan bir 
düşünce ve anlayış girdiğinde, ister istemez belli bir tepkinin olması 
kaçınılmazdır. Ancak fasl-ı müşterekler ortaya konup, ortak akla hitap edilerek 
mutabakat sağlandığı ölçüde bu tepki asgari seviyede gerçekleşir. Şimdi size çok 
yakın, yakınlardan daha yakın toplumlarda mesele bu türlü ihtimallere açıksa, 
kanaatimce, uzak coğrafya ve kültürlerde daha farklı bir kısım tepkilerle 
karşılaşmanız kuvvetle muhtemeldir. Bu açıdan evrensel insanî değerler saikiyle 
hareket edip gittiğiniz farklı toplumlarda müşterek nokta ve sahalarda mutabakat 
arayışı içinde olmanız gerekir. Meselâ açtığınız okul, üniversite, kültür lokali 
vb. müesseselerin sevk ve idaresini ilk fırsatta oradaki insanların uhdesine 
bırakabilirsiniz. Evet, hangi topluma hizmet götürmüşseniz bırakın o toplumun 
kendi insanı o işi götürsün. Böylece yaptığınız işlerde dünyevî olarak telakki 
edilebilecek herhangi bir hırs ve iddianızın olmadığını ortaya koymuş ve yanlış 
anlama ve yanlış algıların önüne geçmiş olursunuz. Kanaatimce bu hareket tarzı, 
tepkiye sebebiyet vermemenin önemli bir vesilesidir. 
Evet, bugün gönüllüler hareketi Afrika’nın derinliklerinden Uzak Doğu’nun en 
uç sınırındaki ülkelere, Güney Amerika’dan Kanada’ya kadar dilleri, dinleri, 
kültürleri farklı olan değişik toplumlarla beraber olmaktadır. O hâlde bu tablo 
karşısında dikkat edilmesi gereken husus, meseleleri sunuşta üslup kusuruna 
düşmemektir. Muhatap olunan toplum iyi okunmalı; tek tip yaklaşımla değil de, 
farklı coğrafya ve kültür ortamlarında bulunan insanların hissiyatları hesaba 
katılmalı ve ona göre hareket edilmelidir. Muhatap olunan bu insanlar neye 
“evet”, neye “hayır” derler; neye sinelerini açar, neye kapatırlar, bütün 
bunları hesaba katarak meseleleri sunma basiretle hareket etmenin ifadesidir. 
 
“Ün Görmüşüm Gün Görmüşüm Baştan Gelsin 
Baklava” 
Kırklareli’nde vazife yaparken fırıncı Ahmet Efendi’den bir hikâye 
dinlemiştim: Yemeği ağzınıza götürdüğünüzde parmaklarınızı bile yiyebileceğiniz 
kadar enfes yemekler yapan bir aşçı varmış. Fakat bu aşçı hayatında hiç servis 
yapmamış. Bir gün garson gelmediği için servis yapma vazifesi ona düşmüş. O da 
ellerini arkasına koyup “Arkadaş, ün görmüşüm, gün görmüşüm; baştan gelsin 
baklava!” demiş. Bir hikâye olsa da, bu kıssanın bize ifade ettiği çok mânâ var. 
Evet, sizin sunduğunuz baklava gibi leziz bir yiyecek olabilir ve siz o 
baklavayı gönlünüzden kopup gelen bir insanlık ve iyi niyetle sunabilirsiniz. 
Ancak her şeyin bir sırası bulunduğunu ve karşınızdaki insanların belli 
alışkanlıklarının olduğunu asla unutmamalısınız. Söylediklerinizin ve 
yaptıklarınızın zamanlamasını ayarlamanız bu açıdan çok önemlidir. İşte işin 
önünü-sonunu hesap etme, meseleleri arka planıyla görme, onlara mahrutî ve 
bütüncül bir nazarla bakma ve mebdeden müntehaya hep tenasüb-i illiyet 
prensibine göre hareket etme basiret dediğimiz o âlî vasfa ait 
hususlardandır. 
Ayrıca, eğitim, diyalog gibi insanlık için çok önemli olan bu faaliyetleri 
yaparken her zaman A planına mukabil bir B planınızın olması; beklenmedik ve 
sürpriz bir şekilde ortaya çıkan olumsuzluklar karşısında alternatif 
yollarınızın bulunması da basiretle hareket etmenin gereğidir. Evet, bugün 
insanımız gönüllere inşirah salacak ölçüde çok farklı coğrafyalarda hüsnükabul 
gördü. Fakat bu güzel tablo karşısında rahatsızlık duyup kötülük yapabilecek bir 
kısım huysuz ruhların ortaya çıkması da mümkündür. Ortaya çıkabilecek böyle bir 
muhalif rüzgâr karşısında bu güzel faaliyetleri nasıl koruyabiliriz? Oluşmuş bu 
harmanın savrulmasına nasıl engel olabiliriz? Bazen siz, gayret eder, çalışır ve 
neticesinde tınazlar, tığlar ve çeçler oluşturursunuz. Fakat esen bir muhalif 
rüzgâr sizin ortaya koyduğunuz bütün semereyi alır, bir tarafa savuruverir. Veya 
maruz kaldığınız bir dolu bütün başaklarınızı döküverir. Böyle bir suiakıbete 
maruz kalmamak için her şeyi çok engince düşünerek ele almalı, kendi 
hissiyatınızın yanında başkalarının hissiyatını da doğru okuyabilmelisiniz. İşte 
bunların hepsini “عَلٰى بَصِيرَةٍ” kategorisi içinde mütalaa edebilirsiniz. 
Meselâ bir yerde belli bir alanda bir açılım niyetiniz varsa, öncelikle zemin 
etüdü yapmanız ve ona göre hareket etmeniz gerekir. Ticaret yapmak isteyen 
arkadaşlara bile ben öncelikle gidecekleri yerle alâkalı zemin yoklaması yapıp 
yapmadıklarını soruyorum: “Sizin orada satmayı düşündüğünüz ürün ve mala ne 
ölçüde talep var? Acaba yatırım yapmayı düşündüğünüz sahayla alâkalı gideceğiniz 
yerde çok güçlü rakipler var mı? Eğer bunları hesaba katmadan işe koyulacak 
olursanız, emeğiniz bad-ı heva gidebilir!” diyorum. Ben böyle bir zemin 
yoklamasını hizmet-i imaniye ve Kur’âniye adına da çok önemli görüyorum. İşte 
zeminin güven altına alınması, insanları endişelendirecek, onlarda bir şey 
dayatılıyor hissini uyaracak yanlışlıklara girilmemesi basiretle hareketin bir 
neticesidir. 
Yersiz Endişelere Sebebiyet Vermemek İçin Alabildiğine 
Temkin 
Son bir husus olarak şunu ifade edeyim: Beşer, asırlardır, dünyanın değişik 
bölgelerinde bazen doğrudan doğruya, bazen dolambaçlı yollarla istismar ve 
sömürü hareketlerine şahit oldu, derinden derine onların acısını yaşadı. Yaşanan 
bu hâdiselerin, basiretle hareket etmenin ehemmiyetini daha bir artırdığı 
kanaatindeyim. Zira bu üzücü hâdiselere sebebiyet verenler, kendileri nasıl bir 
yolda yürüdülerse, sizin bu masumane yürüyüşünüzü de aynı şekilde 
yorumlayabilirler. “Galiba bunlar da bizim yaptığımızı yapmak istiyorlar?” 
diyebilirler. Daha önce arz ettiğim bir misali müsaadenizle tekrar arz edeyim: 
Kepenklerin önünde gezen bir hırsız, hep kilitlerin durumuna bakar ve: “Acaba 
bunların hangisi gevşek, hangisi tam kilitlenmemiş, ben bunlardan hangisini daha 
kolay açarak dükkâna girer ve onun içini boşaltırım?” diye düşünür. Dükkân 
sahibi de oradan geçerken “Acaba dükkânımın kapısını kilitledim mi?” der, 
masumane kendi dükkânına bakar. Fakat dükkân sahibinin bu bakışını gören hırsız 
hemen: “Galiba bu da bizden!” der ve onun da bir hırsız olduğuna hükmeder. Şimdi 
bir dönemde birileri haramîlik yapmış, insanların duygu ve düşünceleri üzerine 
gelip oturmuş ve onların tepesine bir balyoz gibi inmişse; sizin çok masumane 
düşüncelerle insanların ayaklarına gitmenizi aynı şekilde değerlendirir ve sizi 
rakip olarak görürler. Tabiî bunun neticesinde masumane yapmak istediğiniz her 
türlü hayır ve güzelliği engellemeye çalışırlar. Bu açıdan günümüzün adanmış 
ruhları, olabildiğince temkin, teemmül ve basiretle hareket etme 
mecburiyetindedir. Bu hassasiyet gösterilmediği takdirde, Rabbim muhafaza 
buyursun, sırttaki yumurta küfesine zarar verilmiş ve emanete hıyanet edilmiş 
olur. 
</div>

Basiret Üzere Davet