Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Günümüz sanat dünyasında; “Egosu olmayan sanatçı 
olamaz.” veya “Alkış sanatçının gıdasıdır.” gibi kanaatler dolayısıyla bir 
sanatçının alkış ve takdir beklentisi tabiî kabul ediliyor. Böyle bir 
atmosferde, mesleğini tevazu, mahviyet gibi ulvî değerlere muhalif olmayacak 
şekilde sürdürmek isteyen bir sanatçının dikkat etmesi gereken hususlar 
nelerdir? İzah eder misiniz? 
Cevap: Mihverinde benlik ve enaniyetin bulunduğu bu 
tür mülâhazalar sadece sanat camiasında değil, hayatın hemen her sahasında 
insanları tesir altına alabilecek olumsuz duygulardır. Fakat işin tabiatı icabı 
bir sanatkâr, icra ettiği sanatı halkın nazar ve teveccühüne sunma durumunda 
kaldığından, denebilir ki, bu tür beşerî zaaf ve boşluklarla sanatkârın imtihanı 
daha fazla ve daha çetin olur. O hâlde sanatını yüce ve yüksek değerler ufkunda 
icra etmek isteyen bir sanatçı bu mevzuda daha dikkatli ve daha temkinli olmalı 
ve iradesinin hakkını verip daha sağlam bir duruş ortaya koymaya çalışmalıdır. 
 
Meselâ bir ressam beğenilip takdir edilecek bir eser ortaya koyduğunda, 
günümüzde çokça ifade edilen “Mârifet iltifata tâbidir.” anlayışından hareketle 
yaptığı resimlerinden dolayı iltifat ve alkış beklentisine girebilir. Fakat 
meseleye “İltifat mârifete tâbidir.” anlayışıyla da bakabilir. Yani o, 
elin-âlemin alkışını, iltifat ve takdirini beklemeden ulvî bir mefkûre uğruna 
yapması gereken ne ise onu yapar. İltifat mevzuunu ise, “Allah’ın fazlî bir 
lütfu olarak belki arkadan gelir.”, mülâhazasıyla ele alır. Evet, Cenâb-ı Hak 
yapılan işlere ekstradan sürpriz bir mükâfat, takdir, alkış bahşedebilir. Fakat 
mü’min, yapacağı işi planlarken başta böyle bir beklentiye girmez/girmemelidir. 
Çünkü böyle bir durum ameli iptal edip ruhunu öldürür. Bu açıdan meselâ bir 
sanatkâr, insanları rahatlatıp dinlendirir, streslerini atmalarına vesile 
olurken, bu arada dine ait değerleri ihya edip canlandırmak, o değerleri gelecek 
nesillere tertemiz hâliyle emanet etmek; gönülleri ulvî düşüncelere yönlendirip 
mealiye müştak hâle getirmek gibi yüce bir gayenin peşindeyse, bütün bu 
mülâhazalarını sırf Allah rızasına bağlı götürmelidir ki, ortaya koyduğu o cehd 
ve gayretler, yaptığı o ameller zayi olmasın, alkış ve iltifat beklentilerinin 
öldürücü atmosferinde heba olup gitmesin. Aynı zamanda ihlâslı hareket 
ettiğinden dolayı, Allah’ın izni ve inayetiyle yaptığı o iş, hakikaten 
gönüllerde mâkes bulsun. 
Ancak meseleyi planlarken temelde insanların alkış ve teveccühünü esas 
alırsanız, yapılan o işte ihlâs ve samimiyetten bahsedilemez. Neticede insanlar 
alkışlasa bile Allah’ın (celle celâluhu) teyit ve desteğinden mahrum kalırsınız. 
Diğer yandan, beklediğiniz takdir ve alkışı bulamayınca inkisar-ı hayale 
uğrarsınız ki bu da meslek hayatınızda değişik kırılmalara sebebiyet verir. Bu 
açıdan insan icra ettiği mesleğini küçük menfaatlere bağlamak yerine, onlarla 
sonsuzluğu peyleme gibi büyük bir hedefin talibi olmalıdır. 
Üç-Beş Alkışa Feda Edilenler 
Bir ressam veya bir musikişinas için dile getirilen bu ifadeleri, aynen bir 
vaiz veya bir müezzin için de düşünebilirsiniz. Meselâ bir müezzin kalbinin 
sesini diline aktararak ezan okuyabilirse, gönüllerde daha ciddi, daha samimi 
bir heyecan uyarabilir. Bunun için o, ezan okumadan önce ellerini kaldırıp 
mertçe şöyle dua edebilmelidir: “Allah’ım, beni burada bir gırtlak ağası 
şeklinde kendi hesabıma bağırtma! Bana gönlümün sesini duyurma imkânını 
bahşeyle! Eğer buna muvaffak olamayacaksam daha baştan sesimi kesiver!” Çünkü 
bir insanın gönlünden kopup gelen şey neyse dilinden de dökülen o olmalıdır. Bir 
insan, ezanda, diliyle, “Allah büyüktür. O’nun eşi-menendi yoktur. Mâbud-u 
Mutlak, Maksud-u bi’l-istihkak sadece ve sadece O’dur. Hazreti Muhammed Mustafa 
(sallallâhu aleyhi ve sellem) O’nun Eşsiz Nebisi’dir.” mazmununu terennüm 
ederken, diğer taraftan içten içe kendini gösterme ve ispat etme gayreti içinde 
bulunuyorsa, esasında o insan, “Allah büyüktür.” derken dahi kendini terennüm 
ediyor; dolayısıyla tevhit yolunda bulunduğunu zannederken şirk gayyasına doğru 
yol alıyor, demektir. Oysaki Allah’ın büyük, kendisinin bir hiç olduğuna 
yürekten inanan bir insan, bu mazmunu sesiyle-sözüyle ifade ettiği gibi, aynı 
zamanda kalbiyle de o heyecanı soluklamalıdır. Ezanla ilgili ifade edilen bu 
mülâhazalar, bir kamet veya bir aşr-ı şerif okumada veya imamlık yapan bir 
kimsenin kıldırdığı namaz için de söz konusudur. 
O hâlde tıpkı bir musikişinasın söylediği şarkıyı notalara bağlı 
seslendirmesi gibi, siz de Allah’ın rıza ve hoşnutluğuna bağlı kalarak o 
kelimeler neye delalet ediyorsa, işte o mazmuna bağlı olarak sanatınızı icra 
etmeli ve baştan sona bu ritmi korumaya çalışmalısınız. Korunan bu ritim, Allah 
nezdinde makbul olan ritimdir. Yoksa mânâ ve mazmunu göz ardı edip işi kendi 
mülâhazalarınıza bağlı götürürseniz, onu öbür tarafta yüzünüze çarpıverirler. 
Evet, öte tarafta size “Sen zaten ‘desinler, alkışlasınlar, iltifatta 
bulunsunlar’ diye onu icra etmiştin, isteyip durduğun o şeyler sana verildi, 
burada alacağın bir şey kalmadı!” denir. Bu açıdan, bir kez daha ifade 
edelim ki, ses, eda ve icra güzelliği bu kadar ucuza peylenmemelidir. Şayet 
bunlarla Cennet’i peyleme söz konusuysa, hatta daha da ötesinde bunlarla 
Allah’ın rızası peylenecekse, o hâlde yapacağınız işi niye dünyada alacağınız 
üç-beş alkışa feda edesiniz ki! Düşünün, bir hadîs-i kudside Cenâb-ı Hak, 
 أَعْدَدْتُ لِعِبَادِيَ الصَّالِحِينَ مَا لاَ عَيْنٌ رَأَتْ وَلاَ 
أُذُنٌ سَمِعَتْ وَلاَ خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بَشَرٍ “Ben, sâlih 
kullarıma öyle şeyler hazırladım ki, onları ne göz görmüş, ne kulak işitmiş, ne 
de herhangi bir insan tasavvur etmiş.” (Buhari, Bed’ü’l-halk 8) buyuruyor. 
Evet, dünyanın binlerce sene mesudane hayatı bir saatine bile mukabil gelmeyen 
Cennet hayatı ve o Cennet hayatının da binlerce senesi bir dakikasına mukabil 
gelemeyen rü’yet-i Cemal ile müşerref olma mazhariyeti, şart-ı âdi planında, 
insanın bu dünyada Cenâb-ı Hak’la münasebetine bağlıdır. Ve yine bir hadis-i 
şerifte Cennet ehli için Cenâb-ı Hak: 
 أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلَا أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ 
أَبَدًا “Sizden razı olacak ve artık size ebediyen hiç 
gazaplanmayacağım.”(Buhari, Rikak 51) buyurmaktadır ki, nimetlerin en 
büyüğü bu mazhariyet, dünyada neye tekabül eder? İnsana akseden yanıyla ötede 
nasıl tebellür eder? Bunu şu an kestirebilmemiz mümkün değildir. İhtimal, Allah 
(celle celâluhu), “Ben sizden razıyım.” dediği zaman insan orada bir kere daha 
değişecek, bir kere daha yeni bir vücud kazanıp yeni bir varlığa erecektir. 
 
İşte bu güzelliklerin söz konusu olduğu yerde, insanın bütün bunları bırakıp 
pesbayağı şeylere kendini bağlaması; bağlayıp o türlü beklentilere girmesi 
–Allah aşkına– akıllıca bir davranış sayılabilir mi? O hâlde insana düşen, 
yaptığı bütün işleri Cenâb-ı Hakk’ın rızası istikametinde gerçekleştirmeye 
çalışmasıdır. Çünkü ancak rıza istikametinde yapılan ameller, faaliyetler, 
hareketler sonsuzluk gamzeden bir semereye dönüşür; dönüşür ve yedi, yetmiş, 
yedi yüz veren.. başaklar hâline geliverir. 
Hem, dünyada alkış alıp almayacağınız, aldığınız alkışların devam edip 
etmeyeceği şüpheli değil mi? Bugün alkışlayanlar, yarın ideolojilerine, keyif ve 
beklentilerine aykırı bir şey söylediğinizde sizi alıp yerden yere vurabilirler. 
Böylece siz ümitsizliğe kapılır, inkisar üstüne inkisar yaşar, kabiliyetlerinizi 
inkişaf ettirip geliştirmek bir yana, onları köreltecek bir yola 
sürüklenirsiniz. 
Şâh-ı Geylanîlik Teklif Edilse Dahi 
Bütün bunlardan dolayı, bırakın halktan iltifat ve alkış beklemeyi, 
istemediğiniz hâlde size gösterilen iltifat ve teveccühler karşısında dahi: 
“Allah’ım ben bu işi bu insanlar alkışlasınlar diye yapmamıştım. Ama onlar 
‘maşallah’, ‘barekallah’ deyip takdir ediyorlar. Ben bu kadar alkışla bu ameli 
devam ettirebilir miyim yoksa gurur ve fahre düşüp kaybedenlerden mi olurum, 
bilemiyorum. Bundan dolayı Allah’ım, aczimi-zaafımı itiraf ediyor, Senden 
altından kalkamayacağım, boynumu kıracak şeyleri bana yüklememeni niyaz 
ediyorum.” deyip kalb safvetiniz için alkış ve takdirlerden rahatsızlık duyup 
samimiyet peşinde olmalısınız. Hatta bir yönüyle o alkışları istidraç saymalı ve 
“Bu ölçüde lütufların başımdan aşağı yağdırılması acaba benim yavaş yavaş helake 
sürüklenmemin takdir buyrulduğu mânâsına mı geliyor? Eğer öyleyse Allah’ım, 
Senden diliyor ve dileniyorum, ne olur bahtına düştüm, şımartıp küstahlaştıracak 
hiçbir alkış ve takdiri, iltifat ve teveccühü bana nasip eyleme!” mülâhazasıyla 
hareket etmelisiniz. Çünkü eğer insan halkın teveccühüne aldanır, 
muvaffakiyetleri kendi güç, kuvvet, iktidar, bilgi ve kabiliyetine bağlarsa o 
vakit, kazanma kuşağında kayıpların en acısını yaşıyor demektir. 
Hatta şunu ifade edeyim: Peygamberlik müessesesi, Hatemü’l-Enbiya 
aleyhissalâtü vesselâm Efendimiz’le sona erdiğinden, O’ndan sonra bir 
peygamberin gelmesi mümkün değildir. Ancak gavs ve kutup gibi makamlar her zaman 
için söz konusu olabilir. İşte size gavslık-kutupluk bahşedilse, Şah-ı 
Geylanîlik teklif edilse dahi, “Ey Rabbim! Vallahi ben onu istemiyorum; 
dilediğine ver o makamı. Bunun yerine ben Senin kapının eşiğinde değersizliğine 
inanmış, sadık, küçük bir kul olarak yaşamayı tercih ederim.” 
diyebilmelisiniz. Evet, maddi-mânevî hiçbir makama dilbeste olunmamalıdır. 
Zira dilbeste olunması gereken bir makam varsa o da Allah rızası ve o rızayı 
kazanma istikametinde insanları iyilik ve güzelliğe yönlendirme gayretidir. Yani 
onların güzel düşünüp güzel görmelerini sağlayarak hayatlarından lezzet 
almalarını temin etme ve böylece ebedî şekavetlerinin önünü kesme cehdidir. 
Fakat bu son söylediğim husus bile bir vesile kabul edilmeli ve her şey yalnız 
ve yalnız rıza-yı ilâhî hedefine bağlanmalıdır. 
Bu konuda ihlâsı yakalama adına sohbet-i cânan meclisleri çok önemlidir. Bir 
şiirde; “Keşke sevdiğimi sevse kamu halk u cihan/Sözümüz cümle heman kıssa-i 
Cânân olsa!” (Taşlıcalı Yahya) denildiği gibi, biz de bir araya geldiğimizde, 
kubbedeki taşlar gibi, düşmemek için baş başa vermeli, birbirimize destek olmalı 
ve âdeta bir pusula, bir kıblenüma gibi birbirimize hep rıza ufkunu hedef 
göstermeliyiz. Böyle bir gaye için İhlâs Risalesi’ni ve Lahikalardaki ihlâsla 
alâkalı mevzuları müzakere etme bana çok önemli geliyor. Yerine göre formatla 
oynayarak meseleye farklılık kazandırmalı ve onları yeniden bir kere daha, bir 
kere daha okumalıyız. Hazreti Üstad kendisi, İhlâs risalesini 115 defa 
okuduğundan bahsediyor. Demek ki her defasında, okuduklarından ayrı bir 
derinliğe açılıyor, farklı şeyler duyup hissediyor. Elbette ki konuyla alâkalı 
tarih boyunca büyük şahsiyetlerin telif ettiği daha pek çok kıymetli eser var. 
Meselâ İmam Gazzâli’nin değişik eserlerinde ve Hâris el-Muhasibi Hazretleri’nin 
er-Riaye’sindeki ihlâs mevzuları insanın gözünü açacak, yüreğini hoplatacak bir 
tondadır. Ancak günümüzde, o zatların ortaya koyduğu insan-ı kâmil resmine 
bakınca bazılarımız ümitsizliğe kapılabilir, onların hassaslardan hassas 
ölçüleri karşısında ye’se düşebiliriz. Elbette ki o devasa şahsiyetler bizim 
başımızın tacıdır. Hepimiz başımızı onların ayaklarının altına kaldırım taşı 
gibi koymaya âmâde bulunuyoruz. Ancak çağın şartlarına göre sunulmuş olan 
Hazreti Pir’in reçetelerinin günümüz insanı için daha objektif, daha münasip 
olduğu söylenebilir. Hâsılı hangi vesileyle olursa olsun, netice itibarıyla bizi 
Allah’a yönlendirecek, her birimizi iltifat ve alkışın kulu-kölesi olmaktan 
kurtarıp birer rıza talibi haline getirecek eserler okumalı ve böylece 
yaptığımız işlerdeki bereketin Allah rızasına bağlı olduğunu asla hatırdan 
çıkarmamalıyız. 
</div>

Sanat ve Alkış