Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Günümüzde aile içi huzursuzluk ve boşanmaların 
endişe verecek ölçüde arttığı görülmektedir. Evliliklerin sağlam bir temele 
oturması ve ailelerde mutluluğun devamlı ve kalıcı bir hâle gelmesi adına neler 
tavsiye edersiniz? 
Cevap: Günümüzde pek çok konuda olduğu gibi 
maalesef aile müessesesinde de kendimizden, kendi değerlerimizden bir kaçış var. 
Hâlbuki her şeyin bizcesini yaşadığımız dönemlerde bizim bu mevzuda ciddi bir 
problemimiz yoktu. Fakat daha sonra, ne olduysa oldu ve biz, bize ait değerleri 
“gelenek” diyerek, partal bir eşya gibi, kaldırıp bir köşeye attık. İşte bundan 
sonradır ki, başka sahalarda olduğu gibi aile müessesesinde de ciddi sıkıntılar 
baş göstermeye başladı. 
Müşterek Değerler Zemininde Mutabakat 
Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir hadis-i 
şeriflerinde: 
تُنْكَحُ الْمَرْأَةُ لِأَرْبَعٍ لِمَالِهَا وَلِحَسَبِهَا 
وَلِجَمَالِهَا وَلِدِينِهَا فَاظْفَرْ بِذَاتِ الدِّينِ تَرِبَتْ 
يَدَاكَ“Kadın dört şeyden dolayı nikâhlanır: Malı, soyu sopu, 
güzelliği ve dindarlığı; sen dindar olanını seç ki huzur bulasın.” (Buhârî, 
Nikâh 15; Müslim, Radâ’ 53) buyurmak suretiyle, evlenilecek kadının diğer 
vasıfları yanında bilhassa dinî yönüne ağırlık verilmesini tavsiye ediyor. O 
hâlde evlenmeyi düşünen bir mü’min için göz önüne alınması gereken en hayatî 
değer, sözleri lâl u güher Peygamber beyanındaki bu ölçü olmalıdır. Aynı şekilde 
kadın da eş tercihinde bulunurken Resûl-i Ekrem Efendimiz’in (aleyhissalâtü 
vesselâm) tavsiyesindeki bu kıstası göz önünde bulundurmalıdır. Zira sadece 
makam, mansıp, para, maaş, güzellik gibi dünyevî değerlere bağlı 
gerçekleştirilen bir evlilik kazanma kuşağında kaybetme demektir. Evet, Cennet 
bahçelerinden bir bahçe olabilecek yuva, sadece fanî ve geçici değerler esas 
alınarak tesis edilirse, o yuva Cehennem çukurlarından bir çukur hâline 
dönüşebilir. Bu sebeple denilebilir ki, aile içi huzurun devam etmesi, eşler 
arasında tam bir mutabakatın bulunmasına bağlıdır. Yani mütemadi bir huzur için, 
öncelikle eşleri mütemadi bir arada tutacak ciddi bağlara, müşterek değerlere 
ihtiyaç vardır. 
 
İkinci olarak, izdivaç meselesi, akıl, mantık ve muhakeme gibi sağlam esaslar 
üzerine tesis edilmesi gereken bir müessesedir. Bundan dolayı evliliği düşünen 
kişi bu mevzuda kendi fikrini ortaya koymanın yanında, anne-babasının, itimat 
ettiği, ehliyet ve tecrübe sahibi büyüklerinin düşüncesini de almalıdır. Yoksa 
insan, “Bu mesele benimle alâkalı olduğundan sadece beni ilzam eder” der ve ona 
göre hareket ederse telafisi çok zor yanlışlıklar içine girebilir. Hâlbuki 
dünyevî-uhrevî saadete vesile olacak böyle önemli bir meselede, ehliyet sahibi 
ne kadar çok insanın fikir ve tavsiyesi işin içine girerse, o ölçüde sağlam bir 
neticeye varılmış olur. 
İnsan sadece ceset ve cisimden ibaret bir varlık değildir. Onun aynı zamanda 
ruhu, kalbi, hissi, şuuru, mantığı, muhakemesi, ideali ve gelecek adına 
beklentileri vardır. Ayrıca evlilikten bir nesil meydana gelecektir. Dolayısıyla 
evlilik sürecinde olan bir kişinin bütün bunları hesaba katarak ona göre karar 
vermesi gerekir. Teenni Rahman’dandır. Cenâb-ı Hak her şeyi imhal ile yaratır. 
Mükâfatlandırırken de, cezalandırırken de insana mehil verir. Diğer yandan acele 
ise şeytandandır. Acelecinin yaptığı iş çok kere gelir başına dolanır. Bu açıdan 
izdivacın da aceleye getirilecek bir iş olmadığı unutulmamalı ve hissiyattan 
uzak, akl-ı selimle ve üzerinde durulup düşünüldükten sonra karar 
verilmelidir. 
Çevremdekilere hep şunu söylemişimdir: Ben bir iş yaparken, beni seven, beni 
gözü kadar aziz bilen insanların mülâhazalarına çok önem veririm. Zira yapmayı 
planladığım işte, ben meseleye dar bir açıdan bakıyor, bir anlık hissiyatla 
hareket ediyor olabilirim. Hâlbuki o insanlar, beni benden daha iyi düşünür ve 
dolayısıyla benim hakkımda daha sağlam ve daha sıhhatli bir tercihte bulunurlar. 
Aynı mülâhaza evlilik hususunda da geçerlidir. Zira evlilik bütün bir hayatı 
kuşattığından geçici hissiyatla karar verilmemeli; mutlaka mantıkî bir esasa 
dayandırılmalıdır. Bir ömür boyu beraber olacak, beraber el ele tutacak, bir 
hayatı beraber paylaşacaksınız. Hayatınızı yaşarken dininizi yaşayacak, 
çocuklarınıza miras olarak dininizi bırakacaksınız. Böyle önemli bir meselede 
ben kendi isteklerimden sarf-ı nazar eder, güvenip itimat ettiğim büyüklerimin 
bakış, görüş, takdir ve değerlendirmelerini tercih ederim. 
“İlmihali Üç Defa Okudum” Diyecek Kaç İnsan 
Vardır? 
Maalesef bugün Müslümanlar, İslâm’ı ve onun hayatımızı tanzim eden 
esaslarını, bilinmesi gerektiği ölçüde bilmiyorlar. Kaldı ki, Müslümanlığı 
gerçek mânâda duyup hissedebilmek için sadece nazari bilgi de yeterli değildir. 
Dinin hayata hayat kılınması, yaşanarak tabiat hâline getirilmesi gerekir. İşte 
Müslümanlık gerçek derinlik ve enginliğiyle bilinmediğinden ve ona göre bir 
hayat yaşanmadığından dolayı, insanlar kendi iradeleriyle sorumluluk altına 
girdikleri hususlarda dahi bazı sıkıntılara katlanmaları gerektiğini 
bilmiyor/bilemiyorlar. Diyelim ki, aile içi münasebetlerde eşlerden birinin bir 
eksiği, bir gediği var. Böyle bir problem karşısında şahsın kendisine “Acaba ben 
bu eksiği nasıl giderebilirim; hangi yolla, bu problemin altından kalkabilirim?” 
sorularını sorması ve bu noktada dinin emir, tavsiye ve nasihatlerini 
araştırması gerekir. Ne var ki, bu mevzuda ciddi bir i’mal-i fikir olduğu 
kanaatinde değilim. Evet, maalesef günümüzde kimse ciddi mânâda kendi dinini 
öğrenmeyi düşünmüyor. Acaba içimizde, “Dinimi öğrenme adına bir ilmihali üç defa 
okudum.” diyecek kaç insan çıkar? Arapçaya âşina olup da “Ben Ni’metü’l-İslâm’ın 
veya Mültekâ’nın izdivaçla alâkalı bahislerini okudum.” diyecek kaç insan 
vardır? 
Evet, maalesef kendi temel değerlerimizden bîhaberiz. Bunun neticesinde 
değerlerimize yabancı bir ahlâk anlayışı gelip ruhumuza hâkim olmuştur. Bir 
dönem “Avrupa Birliği’ne girersek, bozulur muyuz, bozulmaz mıyız” şeklinde 
münakaşalar yapılıyordu. Oysaki biz çok daha erken bir dönemde bozulmuşuz. Ve 
günümüzde mesele öyle bir noktaya gelmiş ki, erkek de, kadın da serazat bir 
hayat yaşıyor. Evler aşhaneye dönmüş. Evlerde baba kavas, anne aşçı, çocuklar da 
yemekhanedeki insanlar konumunda. Elbette ki, böyle bir yuvada sorumluluk şuuru, 
sabır, tahammül, birbirine katlanma, birbiri için fedakârlıkta bulunma, birbiri 
için yaşama gibi ahlâkî ve mânevî değerler ve bunlardan neşet edecek sevgi, 
saygı ve hürmet bulunmaz. Bütün bunlar bulunmayınca da o yuvada kalıcı ve 
mütemadi huzur olmaz. 
Farklı Fıtratlardaki Eşlerin İmtizâcı 
 Ben, geçmiş dönemde kadınıyla erkeğiyle yuvasına gerçekten bağlı aile 
fertlerine şahit olmuşumdur. Müsaadenizle burada bir-iki misal arz edeyim: Dedem 
şedit ve oldukça sert denebilecek bir insandı. Dedemin güldüğünü hiç görmedim, 
çok ciddiydi. Evden çıkıp camiye giderken herkes “Şamil Ağa geliyor!” diye 
teyakkuza geçer, onun heybetinden ürperirdi. Zahidane bir hayat yaşıyordu. Belki 
her gece 50-100 rekât namaz kılardı. Ninem ise adı gibi mûnise bir hanımdı. 
Allah haşyetiyle doluydu. Bir kere yanında, gönülden “Allah!” dediğinizde, 
etekleri gözyaşlarıyla dolardı. İşte fıtrat itibarıyla farklı denebilecek bu iki 
insan meğer birbiriyle öyle imtizâç edip öyle kaynaşmış ki annemin anlattığına 
göre ninem her zaman: “Allah’ım! Beni bu adamdan bir saat geri bırakma. Bahtına 
düştüm, ben onsuz yapamam.” diye dua edermiş. 
Ölümüne yakın ninem hastalanmıştı. On ayı aşkın bir süre hasta yatmıştı. O 
durumda dahi hiçbir zaman namazını terk etmemişti. Annemin anlattığına göre 
vefatından az bir zaman önce abdest için annemden su getirmesini ister. Abdest 
aldıktan sonra bir kahkaha atar ve sonra dedeme hitaben şöyle der: “Dünyadan 
murat almamışız. İkimizin de cenazesi bu gece evde kalacak.” O gün itibarıyla 
dedemin herhangi bir rahatsızlığı yoktu. Aradan kısa bir zaman geçtikten sonra 
ninem vefat eder. Annem, ninemin gözlerini kapatırken o esnada diğer odadan 
“Dede öldü!” diye bir feryat kopar. İşte dedem ile ninem arasında böylesine bir 
imtizâç vardı. 
Müsaadenizle ayrı bir misal daha vereyim: Bir gün babam, anneme bir meseleden 
dolayı sinirlenmişti. Hayatımda belki bir kez babamın böyle bir hâline şahit 
olmuşumdur. O esnada ninem de oradaydı. Babam kaşlarını çattı ve anneme tavır 
aldı. Fakat annem, kayınvalidesine öyle nüfuz etmiş, gönlüne öyle girmiş ki, 
ninem hemen araya girdi ve babama şöyle seslendi: “Ramiz! Ona dokunursan, sana 
sütümü, emeğimi haram ederim.” 
İşte bu, bizim genel kültürümüzdür ve bu kültürde eşler, birbirine emanettir. 
Her iki taraf da bunun şuurunda olmalıdır. Bu ise sağlam bir eğitime bağlıdır. 
Bugün bu eğitim, sokakta ve mektepte verilmiyor. Bu sebeple evlenecek bazı 
delikanlı ve hemşirelerin evlenme rüştünü idrak etmeden bu önemli işe teşebbüs 
ettikleri görülüyor. Bundan dolayı fakir, öteden beri iki mevzuda insanların 
eğitime tabi tutulup diploma/sertifika almaları gerektiği hususunda ısrarcı 
oldum. Bunlardan biri hac, diğeri de nikâh mevzuu. 
Evet, hacca gidecek veya evlenecek kişiler için “Bu kişi hacca gidebilir” 
veya “Bu kişi evlenebilir.” şeklinde bir diploma/bir sertifika verilmeden hacca 
gitmeye veya evlenmeye müsaade edilmemesi gerektiği kanaatindeyim. Belki, bu 
teklife, “şekil ve usûl itibarıyla dinde böyle bir şey yoktur.” denilerek itiraz 
edilebilir. Fakat bilinmesi gerekir ki dinde cehalete de, cahil olarak hayatını 
sürdürmeye de cevaz yoktur. 
Anne-Baba Hayattayken Yetim Kalan Çocuklar 
Bu sebeple, bir kez daha ifade etmek istiyorum ki, bir insan, evliliğin 
getirdiği sorumluluk ve mükellefiyetlerini, hiç olmazsa asgari seviyede bilecek 
ve uygulayabilecek ölçüde donanıma sahip olmalı; böyle bir donanıma sahip 
değilse evlenmemelidir. Aksi takdirde evlilik müessesesinde daha başta kırılma 
ve çatlamalar oluyor. Çünkü yapı, zaten kırılmaya müsait bir temel üzerine bina 
ediliyor. Neticede, olan çocuklara oluyor ve onlar derin bir ikilem içinde 
ortada kalıyorlar. 
Bir evde kavga eden bir anne ve baba varsa, onlar, teâruz ve tesâkut ağında, 
sürekli kendi değerlerini, kendi itibar ve kredilerini aşındırıp yıpratıyorlar 
demektir. Çocuklar, hayatı bizden öğrendikleri gibi ahlâkı da bizden öğrenirler. 
Bir tartışma esnasında, anne-babanın ağzından çıkan kırıcı sözler, çocukların 
ruhlarında çok olumsuz tesirler meydana getirir. Böyle bir manzara karşısında 
çocuk, anne ve babasına değersiz bir insan nazarıyla bakar. Bunun neticesinde de 
ikilem içinde ortada kalmış, anne ve babası daha hayattayken onları yitirmiş, 
anneli babalı bir sürü yetim çocuk ortaya çıkar. 
Son bir husus olarak şunu ifade edeyim: Evlilik gibi önemli bir mesele, daha 
başta dinin vaz’ ettiği esaslara, aklî ve mantıkî temellere bina edilmelidir. 
Fakat fert, her şeye rağmen bazı hususlarda yanılmış olabilir. O zaman da kişi 
firaset ve kiyasetini kullanıp meseleyi yumuşatmaya çalışmalı ve “Acaba ben 
nerede hata ettim?” diyerek kendi boşluklarına, eksik yanlarına bakmalı, kırılma 
noktalarını tespit etmeli, daha sonra da ehil ve tecrübeli büyüklerinin 
rehberliğinde problemlerini çözmeye çalışmalıdır. 
Yaşanan ailevî sıkıntıları, bilhassa kadınların maruz kaldıkları 
mağduriyetleri görüp duyduğumda çok üzülüyorum. Günümüzde kadın, maalesef bir 
yandan bir kısım feministler tarafından putlaştırılmak isteniyor ve bunun 
getirdiği fıtrata zıt bir kısım handikaplarla boğuşuyor. Öte yandan, bazı 
kimseler kadına hoyratça davranıyor; kendi bilgisizliklerini, boşluk ve 
zaaflarını bir hınç ve hışma çevirerek onun başına boşaltıyorlar. Bu durum öyle 
rikkatime dokunuyor ki, onların o rakik hâllerini görünce ağlayasım geliyor. 
Annem gadre uğramış bu türlü mazlum ve mağdurlar için “kanayak” derdi. Eşinin 
kanına gireceksin, ondan sonra da tehdit edeceksin. Bu olacak, kabul edilecek 
bir şey değildir. Buna hiç kimsenin hakkı yoktur. Bu zulmü irtikâp edenler 
Allah’tan korkup tevbeye yönelmeli, başıını yere koyup af dilemelidirler. 
Resûl-i Ekrem Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) “Veda Hutbesi”nde hanımlar 
için: “Onlar sizin nezdinizde emanettir.” buyurur. Onlara karşı söylenecek her 
türlü çirkin söz, yapılacak her türlü çirkin muamele, çirkin tavır ve hâl ise 
emanete hıyanettir. O halde insan, doğru dürüst düşünmeli, doğru dürüst 
davranmalı ve emanetullaha hıyanet etmemelidir. 
</div>

Evlilik ve Aile Hayatı