İşte şimdiye kadar olmasa da bundan sonra amele dökme niyet ve düşüncesiyle ya da pişmanlık duygusu içinde ağızdan dökülen bütün bu “keşke”ler insanın derecesini yükselten “keşke”lerdir. Fakat öbür tarafa bırakılan ve orada seslendirilen “keşke”ler, sadece bir teessüf ve tahassürden ibarettir. Burada dile getirilen pişmanlıklar ise, bir mânâda istiğfardır. İnsan, onları her hatırlayışında “estağfirullah” der. Hatta edip eyledikleri karşısında bir kere “estağfirullah” demeden hicap duyar; duyar da, “elfü elfi estağfirullah” diyerek, tevbe, inabe ve evbe ruhuyla sürekli Cenâb-ı Hakk’a sığınır. İşte, insan bütün bunlarla rahmet kapısının tokmağına dokunursa, öyle ümit edilir ki, Allah da (celle celâluhu) onun bu sızlanışlarını cevapsız bırakmaz, engin rahmet ve lütfuyla ona muamelede bulunur.

192 Furkan sûresi, 25/27-28.

193 Bkz.: el-Mâtüridî, et-Tevhîd s. 176.

194 Bkz.: İbn Hişâm, es-Sîratü’n-nebeviyye 2/54; ez-Zehebî, Târîhu’l-İslâm 1/91.

195 Fâtiha sûresi, 1/7.

196 Bkz.: Nisâ sûresi, 4/69.

197 Fâtiha sûresi, 1/7.

198 Bkz.: Bediüzzaman, Mektubat s. 465 (Yirmi Dokuzuncu Mektup, Hücumât-ı Sitte).

199 Bkz.: Bediüzzaman, Lem’alar s. 9 (İkinci Lem’a).

200 Bkz.: Tirmizî, tefsîru sûre (83) 1; İbn Mâce, zühd 29.

201 Mutaffifîn sûresi, 83/14.

202 Bakara sûresi, 2/7.

203 Tevbe sûresi, 9/87, 93.

204 Abdurrezzak, el-Musannef 2/266; Hakîm et-Tirmizî, Nevâdiru’l-usûl, 2/172.

205 et-Taberânî, el-Mu’cemü’l-kebîr 1/62, et-Taberî, Târîhu’l-ümem ve’l-mülûk 2/354; Ebû Ubeyd Kasım İbn Sellâm, el-Emvâl s. 175; ez-Zehebî, Târîhu’l-İslâm 3/118.

206 el-Beyhakî, Şuabü’l-îmân 1/69; İbn Asâkir, Târîhu Dimaşk 30/127.