İkinci olarak, tâbiîn döneminde maddî cihad kılıcı bir ölçüde kınına konmuş ve mânevî cihad, “cihad-ı ekber” denilen nefisle cihad en büyük vazife hâline gelmiştir. Nefs-i emmareyle yaka-paça olup nefs-i levvameye, oradan nefs-i mülheme, mutmainne, râdiye, mardiye, sâfiye mertebelerine ulaşma ve: رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ“Allah, onlardan râzı oldu, onlar da Allah’tan râzı oldu.”⁶sırrına erme mücadelesi vermiştir tâbiîn. O kadar ki, Mesruk, Mekke-i Mükerreme’de kaldığı sürece, sağ veya sol yanını yere koyup yatmamış ve hep Kâbe karşısında secdede uyumuştur. Hastalandığı zaman kendisine: “Biraz dinlenmeyi düşünmez misin?” dediklerinde şu cevabı vermiştir: وَاللّٰهِ لَوْ أَتَانِي اٰتٍ فَأَخْبَرَنِي أَنَّ اللّٰهَ لَا يُعَذِّبُنِي لَاجْتَهَدْتُ فِي الْعِبَادَةِ “Allah’a yemin olsun ki; gâibden-semadan birisi gelse de bana ‘Allah sana kat’iyen azap etmeyecek!’ dese, ben yine eskiden olduğu gibi aynı ciddiyet ve azimle ibadet etmeye devam ederim.”⁷ Zaten, onun efendisi, bizim efendimiz, Kâinatın Efendisi de (sallallâhu aleyhi ve sellem) aynı şeyi söylememiş miydi? يَا عَائِشَةُ! أَفَلَا أَكُونُ عَبْدًا شَكُورًا“Ey Âişe, ben, şükreden bir kul olmayayım mı?”⁸

2. Mâneviyatıyla Tâbiîn