Ayna ve aynada tecellî eden şey بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ ’de yer almış bulunmaktadır.

“Bismillâh”ta ilk isim Allah’ın adıdır. “Allah’ın adıyla” mânâsına “Bismillâh”la işlerimize başlıyoruz. “Bismillâh”ın sonundaki “Rahîm” Allah’ın sıfatıdır, ama kendi sıfatını Kur’ân’da Habib-i Edîb’ine isim olarak takmıştır. بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ“(O) mü’minlere karşı çok bağışlayıcı, çok merhamet edendir.”⁴ derken, Hz. Muhammed’i kasdetmektedir.

وَمَۤا أَرْسَلْنَاكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعَالَمِينَ“Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”⁵ derken de âlemlere rahmet için gelen Hz. Muhammed’in rahîmiyetine parmak basmaktadır. “Bismillâh”ta Allah anlatılır. Ve “Bismillâh”ta Allah’ı anlatan Hz. Muhammed (sallallâhu aleyhi ve sellem) dile getirilir.

ب ’nin alâkalı olduğu bir fiil vardır. Zaten kâinat fiillerden ibarettir. Bu fiil ya başa ya da sona takdir edilir. Biz Allah kelimesini başa alarak diyoruz ki, Allah vardı, hiçbir fiil yoktu. Allah zâtında fa’aldi. Belki, ef’âli de Zât’ıyla beraberdi. İşte bu noktaya gelince susup bir şey diyemiyoruz…

Takdir edilen bu fiil ya أَبْدَأُ veya اِبْتِدَائِي şeklinde olur. Eğer أَبْدَأُ dersek, fâil, altındaki أَنَا ’dir. اِبْتِدَائِي dersek, ي fâildir. Böylece Besmele yedi kelimeden meydana gelmiştir. Bunlardan dördü sarihtir. Diğer üçünü ise biz takdir ediyoruz.

b. “İsim” Kelimesi

اِسْمٌ ya سَمَا – يَسْمُو ’den veya وَسَمَ –يَسِمُ ’den gelir.

Birinciye göre mânâ: Yüksek oldu, yüce oldu şeklindedir. Allah zaten hem Zât’ıyla, hem de isimleriyle yücedir. وَلِلّٰهِ الْأَسْمَۤاءُ الْحُسْنَى“Allah’ın güzel isimleri vardır.”⁶ âyeti bize bunu anlatmaktadır.

İkinciye göre ise mânâ, “alâmet ve işaret oldu” demektir. Başka hiç kimseye “Allah” denmez. “Allah” dendiği zaman insanın aklına; kâinatı idare eden, Vâcibü’l-Vücud’la tarif ettiğimiz Zât-ı Ecell-i A’lâ gelir.