Cebrail’in (aleyhisselâm) değişik suretlerde görünmesi ve hangi hâdise münasebetiyle gelmişse, o hâdiseye göre şekil alması; meselâ, vahiy esnasında elçilik vazifesine uygun bir şekilde⁶³; muharebe sırasında da bir muharip suretinde zuhur etmesi⁶⁴ gibi durumlar, hep temessüle misal olabilecek şeylerdir. Meleğin temessülü hem çok hem de umum melekler için vâkidir. Cibril (aleyhisselâm) Hazreti Dıhye (radıyallâhu anh) suretinde göründüğü⁶⁵ gibi, ismini bilemediğimiz bir başka melek de “Uhud” harbinin en hareketli anında Mus’ab b. Umeyr şekline girerek Resûlullah’ın (sallallâhu aleyhi ve sellem) önünde akşama kadar harbeder.⁶⁶ Keza pek çok melekler, Zübeyr b. Avvam suretinde Bedir harbine iştirak ederek mü’minlerin kuvve-i mâneviyelerini takviyeye medar olurlar.⁶⁷

Hak dostlarının, buna benzer şekilde, gayb âleminin erleriyle temasları sayılamayacak kadar çoktur. Hele, rüyalar vasıtasıyla umum halka tezahürü, meselemize, inkâra meydan bırakmayacak şekilde kuvvet kazandırmaktadır. Hemen hemen herkes bildiği ve tanıdığı ve kendisiyle yakından alâkadar görünen bir ruhun, rüyalar vasıtasıyla kendisine yol gösterdiğine, ışık tuttuğuna şahit olmuştur. Ne var ki, bir kısım kimseler rüyaların ancak bir kısmı için bahis mevzuu olan “şuuraltı” meselesini ta’mim ederek bu işin de anlaşılmaz hâle getirilmesine çalışmaktadırlar. Veyl olsun cehalete!

Bu meselenin tamamını, melâike, temessül ve ruhlarla alâkalı hususların tafsilen anlatıldığı bölüm ve yerlere havale ederek, netice olarak diyebiliriz ki, her varlık aynalarda misaliyle göründüğü gibi, melek de kendisine ayna olabilecek her yerde görünebilir, hem de maddî ve kesif cisimler gibi, sadece şekil olarak değil, aynıyla ve bütün fonksiyonlarıyla görülebilir…

b. Ruhları Kabzeden Meleklerin Farklı Görüntüleri