d. İnsanlarla Olan Muamelelerde Dikkatli Olma

sını kazanmaya layık olmasak da bir ibadete başlamışsak artık o hususta Rabbimiz hakkında hüsnüzanda bulunuruz. Elimizden gelen bütün gayreti gösterdikten sonra O’nun, haccımızı kabul edeceğini umut eder, bu duygu ve düşünceyle memleketimize döneriz. Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), bir kudsî hadiste Cenâb-ı Hakk’ın şöyle buyurduğunu nakleder:

ُ أَنَا عِ نْدَ ظَنِّ عَبْدِ ي بِي، وَ أَنَا مَعَهُ إِذَا ذَكَرَنِي، فَإِنْ ذَكَرَنِي فِي نَفْسِ هِ ذَكَرْ تُه

فِي نَفْسِ ي، وَ إِنْ ذَكَرَنِي فِي مَلَ ٍ ذَكَرْ تُهُ فِي مَلَ ٍ خَيْرٍ مِنْهُمْ ، وَ إِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ بِشِ بْرٍ تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ ذِرَاعًا، وَ إِنْ تَقَرَّبَ إِلَيَّ ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ إِلَيْهِ بَاعًا، وَ إِنْ أَتَانِييَمْ شِ ي أَتَيْتُهُ هَرْ وَ لَةً.“Ben, kulumun benim hakkımdaki zannının yanındayım (yani beni nasıl düşünüyorsa ona öyle muamele ederim). Beni andığında da onun yanında olurum. Beni gizliden gizliye kendi içinde anarsa ben de onu öyle anarım. Eğer beni başkalarının yanında anarsa ben de onu, onun içinde bulunduğu topluluktan çok daha hayırlı bir topluluk içinde anarım. O bana bir karış yaklaşırsa, ben ona bir arşın79 yaklaşırım. O bana bir arşın yaklaşırsa ben ona bir kulaç yaklaşırım. O bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak giderim.”⁸⁰

İçinde müteşabih unsurlar da barındıran bu hadis, her zaman Rabbimizle ilgili hüsnüzanda bulunmamız gerektiğini çok beliğ şekilde ifade etmektedir.

d. İnsanlarla Olan Muamelelerde Dikkatli Olma

Hac, çekilen zorluk ve sıkıntılar bakımından diğer ibadetlere benzemez. Hacda kısa bir zaman diliminde belli bir bölgede milyonlarca insan bir araya gelir; hepsi aynı anda aynı rüknü eda etmek için gayret sarf ederler. Bu yönüyle haccın