Hâsılı, bütün bunlarla varılan sonuç şudur: “Allah celle celaluhu göğü yükseltti ve (her şeyle alâkalı) umumî bir denge vaz’etti.”⁷⁴ mazmununca, O, her nesneye onun kendi hususiyetleri çevresinde münasip hudutlar koyarak genel bir nizam, denge ve adalet kanunu vaz’etmiştir. Buna ister, bütün eşya arasında var olduğu kabul edilen “genel denge kanunları” veya daha farklı mülâhazalara da açık olması itibarıyla “gravitation” dersiniz, ister konuyu insanlar arasındaki hak, adalet, müsâvat ve kardeşlik gibi hususlara bağlayarak, belki de biraz da daraltarak sosyal bir vak’a seviyesine indirirsiniz, fark etmez. Âyette vurgulanmak istenen, umumî nizam, umumî âhenk ve “ekosistem”i de içine alacak şekilde bütün varlığı alâkadar eden bir takdir ve tayindir. Ra’d sûresindeki “Allah katında her şey bir miktara tâbi ve bir takdir iledir.”⁷⁵ âyeti de, atomlardan en büyük galaksilere kadar böyle bir ölçülmüşlüğü, biçilmişliği ve belli kaderî kalıplara bağlı olarak yaratılmış olmayı vurgulamaktadır.

5. Her Şeyin Çift Yaratılması

Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan’ın, zamanüstü haber verdiği ilmî hakikatlerinden biri de, her şeyin çift yaratılması hususudur. وَمِنْ كُلِّ شَيْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ“Her şeyi çift (erkek-dişi) yarattık ki düşünüp ders alasınız.”⁷⁶ âyeti, bu hususu işaretlemede fevkalâde önemlidir. Öyle ki, zerrelerden kürelere, oradan sistem ve galaksilere kadar her yerde ve her şeyde bu gerçeği görmek mümkündür: