Bu hususla alâkalı olarak geçmişten günümüze âlimlerin değerlendirmeleri biraz farklı olmuştur. Başta İbn Abbas, Mücahid, Kelbî, İbn Münzir, Ebû Ubeyd gibi ilk müfessirler -ki bu aynı zamanda cumhurun da görüşüdür- “İnsanlara gönderilen peygamberler, aynı zamanda cin taifesinin de peygamberidir. Onlar insanların arasında iken zaman zaman gidip cinleri de irşad etmişlerdir.” demişlerdir.54 Yani Hz. Âdem, Hz. Nuh, Hz. İbrahim… (aleyhimüsselâm) insanların peygamberi oldukları gibi cin taifesinin de peygamberleriydi; insanlığa getirmiş oldukları aynı hakikatleri onlara da anlatıyorlardı.
Ancak Dahhak, İbn Abbas’tan başka bir rivayet daha nakleder ki, bu görüşe göre, Cenâb-ı Hak cinlere ayrı, insanlara ayrı peygamberler göndermiştir. İbn Abbas’la beraber bu görüşü paylaşanlar, “Ey cin ve insanlar topluluğu! Size içinizden peygamberler gelmedi mi?”55 âyetini delil olarak gösterirler.56 Yani “Mademki, burada cinler ve insanlar ayrı ayrı Cenâb-ı Hakk’a muhatap oluyor ve her iki gruba da, kendi içlerinden peygamberlerin gelip gelmediği soruluyor; öyle ise, her iki taifeye de kendi içlerinden peygamber gelmiş olması gerekir; aksi takdirde böyle bir suale muhatap kalmaları mâkul sayılmayabilir.” demişlerdir.
Ve yine, “Allah O’dur ki, yedi göğü ve yerden de o kadarını yarattı.”57 âyetinin tefsirinde İbn Abbas’tan bir rivayete göre Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem), “Başka âlemlerde sizin Âdeminiz gibi Âdem, Nuhunuz gibi Nuh, Musanız gibi Musa, İsanız gibi İsa vardır.”58 buyurmuşlardır.
Efendimiz’in bu tefsiri de göstermektedir ki, her âleme, o âleme mahsus peygamberler gönderilmiştir. Cinlerin de, kendi başlarına bir âlem oldukları düşünülecek olursa, onlara da kendi içlerinden birer peygamberin gönderilmiş olması gayet mantıkî olsa gerek…
İbn Abbas, bir başka rivayette de şunları söyler:
Dipnotlar
- 54 İbn Kesir, Tefsiru’l-Kur’âni’l-azîm 3/332-333, 7/468; Suyûtî, ed-Dürru’l-mensûr 3/359.
- 55 En’âm sûresi, 6/130.
- 56 Kurtubî, el-Câmiu li ahkâmi’l-Kur’ân 7/85, 86.
- 57 Talak sûresi, 65/12.
- 58 Münâvi, Feyzu’l-kadîr 3/365.